อุทัยธานี: เมืองพระชนกจักรี ปลาแรดแม่น้ำสะแกกรัง และมรดกโลกป่าห้วยขาแข้ง

ประวัติความเป็นมา: ดินแดนต้นกำเนิดราชวงศ์จักรี

อุทัยธานีมีหลักฐานการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์มาไม่น้อยกว่า 3,000 ปี แต่ที่ทำให้จังหวัดนี้มีความสำคัญเป็นพิเศษในหน้าประวัติศาสตร์ไทยคือการที่ นายทองดี ต้นตระกูลแห่งราชวงศ์จักรี ถือกำเนิดและเติบโตที่แผ่นดินผืนนี้ บุตรชายของนายทองดีคือ ทองด้วง ซึ่งต่อมากลายเป็นพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 ผู้ทรงสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2325

ด้วยเหตุนี้อุทัยธานีจึงได้รับสมญานามว่า 'เมืองพระชนกจักรี' อันหมายถึงเมืองของพระบิดาแห่งราชวงศ์จักรี ก่อนหน้านั้น เมืองอุทัยธานีเก่ายังเคยมีบทบาทเป็นเมืองหน้าด่านสำคัญในการรับมือกับการรุกรานของพม่าในยุคอยุธยา โดยที่ตั้งแบบเมืองลุ่มน้ำล้อมรอบด้วยแนวเขาทางทิศตะวันตกทำให้มีคุณค่าทางยุทธศาสตร์สูง

สถานที่ท่องเที่ยวที่ต้องไปเยือน

วัดจันทาราม หรือที่คนทั่วไปเรียกว่า 'วัดท่าซุง' คือจุดหมายปลายทางทางจิตใจและสายตาของนักท่องเที่ยวที่มาอุทัยธานี วัดแห่งนี้ก่อตั้งมาก่อนสร้างกรุงศรีอยุธยาถึง 30 ปี (ราวพ.ศ. 1863) ตั้งอยู่ริมแม่น้ำสะแกกรังบนพื้นที่กว่า 510 ไร่ ไฮไลท์สำคัญคือ 'วิหารแก้ว 100 เมตร' ที่ประดับด้วยโมเสกแก้วเล็กๆ ระยิบระยับไปทั้งองค์ และพระอุโบสถที่มีจิตรกรรมฝาผนังฝีมือช่างท้องถิ่นซึ่งงดงามอย่างมีเอกลักษณ์

ชุมชนชาวแพริมแม่น้ำสะแกกรัง เป็น 'พิพิธภัณฑ์มีชีวิต' ที่ไม่มีค่าเข้าชม บ้านแพกว่า 100 หลังลอยเรียงรายตามสายน้ำ ผู้คนกว่า 300 ชีวิตยังคงใช้ชีวิตประจำวันบนน้ำตามแบบแผนที่สืบทอดกันมากว่า 100 ปี การล่องเรือชมวิถีแพยามเช้าตรู่เมื่อแสงทองแรกส่องกระทบผิวน้ำเป็นประสบการณ์ที่ยากลืม

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกจาก UNESCO ร่วมกับเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรในปี พ.ศ. 2534 ครอบคลุมพื้นที่กว่า 4 ล้านไร่ ภายในผืนป่าแห่งนี้มีเสือโคร่งอาศัยอยู่ราว 70-80 ตัว นับเป็นหนึ่งในกลุ่มประชากรเสือโคร่งที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย รวมถึงสมเสร็จ เก้งหม้อ กระทิง และควายป่า

ตรอกโรงยา หรือ 'เซ็กเกี๋ยกั้ง' คือชุมชนเก่าแก่ย่านใจกลางเมืองที่ถนนคับแคบในตรอกเล็กๆ เต็มไปด้วยบ้านไม้ทรงจีนอายุนับร้อยปี ทุกวันเสาร์ถนนสายนี้คึกคักไปด้วยร้านค้าท้องถิ่น ขนมพื้นบ้าน และกลิ่นอาหารที่อบอวลชวนให้เดินชมไปทีละก้าว

ตำนานสืบ นาคะเสถียร: จิตวิญญาณแห่งป่าห้วยขาแข้ง

ชื่อของห้วยขาแข้งผูกพันกับ สืบ นาคะเสถียร นักอนุรักษ์ผู้เสียสละชีวิตเพื่อปกป้องผืนป่าแห่งนี้เมื่อปี พ.ศ. 2533 สืบทำงานเป็นหัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งและต่อสู้กับการลักลอบล่าสัตว์และตัดไม้ทำลายป่าอย่างไม่รู้จักท้อ ก่อนที่เขาจะจากไป เขาเขียนจดหมายถึงรัฐบาลเพื่อเรียกร้องให้ปกป้องป่าไม้อย่างจริงจัง

วันที่ 1 กันยายนของทุกปีตรงกับวันรำลึกถึงสืบ นาคะเสถียร มูลนิธิสืบนาคะเสถียรยังคงทำงานเพื่อรักษาป่าและสัตว์ป่าให้คงอยู่ต่อไป และห้วยขาแข้งก็กลายเป็นสัญลักษณ์ของการอนุรักษ์ธรรมชาติของไทยที่ทั่วโลกรู้จัก

อาหารและของขึ้นชื่อ: รสชาติแห่งสายน้ำสะแกกรัง

ปลาแรดจากลุ่มน้ำสะแกกรัง คือสัญลักษณ์ทางอาหารของอุทัยธานีที่ได้รับการรับรองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) อย่างเป็นทางการ เหตุที่ปลาแรดที่นี่มีรสชาติพิเศษกว่าที่อื่นเพราะแม่น้ำสะแกกรังมีคุณภาพน้ำและอุณหภูมิที่เหมาะสมเป็นพิเศษ ทำให้เนื้อปลานุ่ม หวาน ไม่มีกลิ่นดิน เมนูยอดนิยมคือปลาแรดทอดกระเทียมพริกไทยและปลาแรดนึ่งมะนาว ที่ร้านริมน้ำย่านตรอกโรงยา

ก๋วยเตี๋ยวไก่ตุ๋นอุทัยธานี เป็นของกินที่ขึ้นชื่ออีกอย่างหนึ่งซึ่งหาทานได้เฉพาะที่นี่ ซุปตุ๋นข้ามคืนหอมเครื่องเทศ เนื้อไก่ร่วนละลาย เสิร์ฟพร้อมเส้นเต้าหู้ ผิดกับก๋วยเตี๋ยวไก่ทั่วไปอย่างสิ้นเชิง นอกจากนี้ น้ำส้มซ่าอุทัยธานี ที่คั้นสดจากส้มซ่าในสวนท้องถิ่นยังเป็นเครื่องดื่มประจำเมืองที่นักท่องเที่ยวมักกลับมาหาซ้ำทุกครั้งที่แวะเวียนมา

ช่วงเวลาน่าเที่ยวและเกร็ดน่ารู้

ช่วงเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์เป็นฤดูกาลที่เหมาะสมที่สุดสำหรับการท่องเที่ยวอุทัยธานี อากาศเย็นสบาย ท้องฟ้าโปร่ง เหมาะทั้งการล่องเรือชมแพริมน้ำ เดินเที่ยวตรอกโรงยายามเช้า และเข้าชมเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ในช่วงนี้บรรยากาศยามเช้าของเมืองจะมีหมอกจางๆ ปกคลุมแม่น้ำ สร้างภาพที่งดงามและให้ความรู้สึกสงบเงียบอย่างหาที่เปรียบได้ยาก

สำหรับผู้ที่สนใจเรื่องการอนุรักษ์สัตว์ป่า การเข้าชมห้วยขาแข้งต้องขออนุญาตล่วงหน้าจากกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช เนื่องจากพื้นที่นี้ไม่ได้เปิดเสรีสำหรับนักท่องเที่ยวทั่วไป แต่มีโปรแกรมเยี่ยมชมพื้นที่คุ้มครองแบบมีไกด์ที่จัดโดยหน่วยงานราชการ การมาอุทัยธานีควรวางแผนอย่างน้อย 2 วัน 1 คืน เพื่อให้ได้สัมผัสทั้งเมืองเก่าริมน้ำและความยิ่งใหญ่ของผืนป่าตะวันตก