เชียงใหม่ เมืองหลวงล้านนา 700 ปี ที่ต้องไปสักครั้ง
มีคนพูดกันว่า ใครที่ได้ขึ้นมาเชียงใหม่ครั้งแรกในชีวิต มักจะหาเหตุกลับมาอีกเสมอ บางคนหลงรักอากาศเย็นยามเช้าที่ลอยอยู่เหนือคูเมืองสี่เหลี่ยม บางคนติดใจกลิ่นเครื่องแกงข้าวซอยที่ลอยมาตามตรอกเล็ก ๆ ในเมืองเก่า และอีกหลายคนกลับมาเพียงเพราะอยากเห็นแสงโคมลอยนับหมื่นดวงค่อย ๆ ขึ้นไปแตะท้องฟ้าในคืนยี่เป็งอีกสักครั้ง
เชียงใหม่ไม่ได้เป็นเพียงจังหวัดท่องเที่ยวอันดับต้น ๆ ของไทย แต่คือเมืองที่เคยเป็นราชธานีของอาณาจักรล้านนามากว่า 700 ปี ร่องรอยของอดีตยังคงอยู่ในกำแพงเมือง วัดวาอาราม ภาษาคำเมือง และวิถีชีวิตที่ผูกพันกับขุนเขา ที่นี่จึงมีทั้งความเก่าแก่ขลัง ๆ และความร่วมสมัยของคาเฟ่ ตลาดงานคราฟต์ อยู่ในเมืองเดียวกันอย่างกลมกลืน
บทความนี้จะพาไปรู้จักเชียงใหม่ให้ลึกขึ้นกว่าคำว่า "เมืองเหนือ" ตั้งแต่ตำนานการสร้างเมืองของพญามังราย ไปจนถึงวัดบนยอดดอย ประเพณีที่สวยที่สุดในรอบปี และอาหารพื้นเมืองที่ต้องลองให้ได้สักจาน
จากเวียงกุมกามสู่เชียงใหม่ ราชธานีล้านนา
ก่อนจะมาเป็นเชียงใหม่อย่างทุกวันนี้ พญามังราย ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์มังราย ทรงสร้างเมืองหลวงแห่งแรกชื่อ "เวียงกุมกาม" ขึ้นราวปี พ.ศ. 1829 บริเวณริมแม่น้ำปิงทางใต้ของเมืองปัจจุบัน แต่เมืองนี้กลับถูกน้ำปิงท่วมซ้ำซากจนต้องทิ้งร้าง ทุกวันนี้เวียงกุมกามจึงกลายเป็นเมืองโบราณที่จมอยู่ใต้ตะกอนทราย และยังเปิดให้นั่งรถม้าหรือรถรางชมซากเจดีย์และวัดเก่าได้จนถึงปัจจุบัน
หลังจากนั้นในปี พ.ศ. 1839 พญามังรายจึงเลือกชัยภูมิใหม่ที่เชิงดอยสุเทพ สร้างเมือง "นพบุรีศรีนครพิงค์เชียงใหม่" ขึ้นเป็นราชธานีของอาณาจักรล้านนา ตำนานเล่าว่าทรงปรึกษาพระสหายคือพญางำเมืองแห่งพะเยาและพ่อขุนรามคำแหงแห่งสุโขทัยในการวางผังเมือง เชียงใหม่จึงรุ่งเรืองในฐานะศูนย์กลางพุทธศาสนาและศิลปวัฒนธรรมล้านนาสืบมา ก่อนจะตกอยู่ใต้พม่าหลายร้อยปี และกลับมาเป็นส่วนหนึ่งของสยามในเวลาต่อมา
ดอยสุเทพ ดอยอินทนนท์ และวัดเก่ากลางเมือง
สถานที่ที่เป็นหัวใจของเชียงใหม่คือ วัดพระธาตุดอยสุเทพราชวรวิหาร ปูชนียสถานคู่บ้านคู่เมืองบนยอดดอยสุเทพ ทางขึ้นมีบันไดนาคเจ็ดเศียรทอดยาวกว่า 300 ขั้น (หรือจะนั่งรถรางขึ้นก็ได้) ด้านบนมีเจดีย์ทรงเชียงแสนหุ้มทองอร่ามและลานชมวิวที่มองเห็นตัวเมืองเชียงใหม่แบบพาโนรามา ที่นี่ยังเป็นพระธาตุประจำปีเกิดของคนเกิดปีมะแมด้วย
ห่างออกไปคือ ดอยอินทนนท์ ยอดเขาที่สูงที่สุดในประเทศไทย สูงจากระดับน้ำทะเล 2,565 เมตร อากาศหนาวเย็นตลอดปี มีเส้นทางเดินป่าศึกษาธรรมชาติกิ่วแม่ปาน ป่าดิบเขาที่ปกคลุมด้วยมอสและเฟิร์น และพระมหาธาตุนภเมทนีดล–นภพลภูมิสิริที่ตั้งตระหง่านบนสันเขา ส่วนในตัวเมืองเก่าภายในคูเมืองสี่เหลี่ยม ก็มีวัดเจดีย์หลวงที่มีเจดีย์ใหญ่ทลายบางส่วนจากแผ่นดินไหวในอดีต วัดพระสิงห์ และประตูท่าแพอันเป็นสัญลักษณ์ของเมือง
ยี่เป็ง คืนแห่งโคมลอยที่งดงามที่สุดในล้านนา
ถ้าให้เลือกช่วงเวลาที่เชียงใหม่สวยที่สุด หลายคนจะตอบเป็นเสียงเดียวกันว่า "ยี่เป็ง" ประเพณีในวันเพ็ญเดือนยี่ตามปฏิทินล้านนา ซึ่งตรงกับช่วงลอยกระทงราวเดือนพฤศจิกายน คำว่า "ยี่" แปลว่าสอง ส่วน "เป็ง" หมายถึงคืนพระจันทร์เต็มดวง ว่ากันว่าประเพณีนี้สืบเค้ามาจากการลอยโขมดของอาณาจักรหริภุญไชยเมื่อกว่าพันปีก่อน
ในคืนยี่เป็ง ชาวเชียงใหม่จะจุดผางประทีป ประดับโคมไฟตามบ้านและวัด ลอยกระทงในแม่น้ำปิง และปล่อยโคมลอยขึ้นฟ้าพร้อมกันนับหมื่นดวง เปลวไฟในโคมถือเป็นสัญลักษณ์ของแสงสว่างและปัญญา นอกจากนี้ยังมีขบวนแห่โคม ประกวดนางนพมาศ และการทำบุญฟังเทศน์มหาชาติ นอกจากยี่เป็งแล้ว เชียงใหม่ยังมีงานสงกรานต์ที่คึกคักไม่แพ้ใคร และงานหัตถกรรมร่มบ่อสร้างที่อำเภอสันกำแพงในช่วงต้นปี
ข้าวซอย ไส้อั่ว และรสมือคนเมือง
อาหารเหนือเป็นอีกเหตุผลที่ทำให้คนกลับมาเชียงใหม่ เมนูที่พลาดไม่ได้คือ "ข้าวซอย" เส้นบะหมี่ในน้ำแกงกะทิเข้มข้นกลิ่นเครื่องแกงหอม โรยหน้าด้วยเส้นทอดกรอบ มีให้เลือกทั้งข้าวซอยไก่ เนื้อ และหมู กินคู่กับผักดอง หอมแดง และมะนาว ส่วนอีกจานที่ขึ้นชื่อคือ "ขนมจีนน้ำเงี้ยว" ที่ร้านเก่าแก่หลายเจ้ายังเคี่ยวด้วยเตาถ่านและหม้อดินตามสูตรโบราณ
สำรับอาหารเหนือแท้ ๆ มักมีน้ำพริกหนุ่มกับแคบหมูเป็นพระเอก เคียงด้วยน้ำพริกอ่อง ผักลวก ไข่ต้ม และไส้อั่วย่างที่หอมตะไคร้และเครื่องสมุนไพร ของเหล่านี้ยังเป็นของฝากยอดนิยม โดยเฉพาะไส้อั่วและแคบหมูที่ร้านดัง ๆ ในเมืองมีบริการส่งทั่วประเทศ ใครชอบบรรยากาศก็ลองหาร้านอาหารเหนือสไตล์ขันโตกที่เสิร์ฟพร้อมการแสดงฟ้อนเล็บฟ้อนเทียนแบบล้านนาดู
ช่วงเวลาน่าเที่ยวและเกร็ดน่ารู้
ช่วงที่เชียงใหม่น่าเที่ยวที่สุดคือฤดูหนาว ราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ อากาศเย็นสบาย ท้องฟ้าใส เหมาะกับการขึ้นดอยและตามรอยทุ่งดอกไม้ ส่วนถ้าอยากชมยี่เป็งต้องมาช่วงวันเพ็ญเดือนพฤศจิกายน ควรเลี่ยงช่วงเดือนมีนาคมถึงเมษายนที่มักมีปัญหาฝุ่นควันจากไฟป่าและการเผาในพื้นที่ภาคเหนือ
เกร็ดเล็ก ๆ ที่ทำให้เที่ยวเชียงใหม่สนุกขึ้น คือการลองฟังภาษาคำเมืองตามตลาด การเดินเล่นถนนคนเดินวัวลายวันเสาร์และถนนคนเดินท่าแพวันอาทิตย์ที่เต็มไปด้วยงานคราฟต์และของกิน รวมถึงการแวะหมู่บ้านหัตถกรรมอย่างบ่อสร้างที่ทำร่มกระดาษสา และสันกำแพงที่ขึ้นชื่อเรื่องผ้าฝ้ายทอมือ เชียงใหม่จึงเป็นเมืองที่เที่ยวได้ไม่เบื่อ ไม่ว่าจะมากี่ครั้งก็ยังมีมุมใหม่ให้ค้นพบเสมอ
เกร็ดน่ารู้สำคัญ
- พญามังรายสร้างเมืองเชียงใหม่เป็นราชธานีของอาณาจักรล้านนาในปี พ.ศ. 1839 หลังย้ายมาจากเวียงกุมกามที่ถูกน้ำปิงท่วม
- วัดพระธาตุดอยสุเทพมีบันไดนาคเจ็ดเศียรกว่า 300 ขั้น และเป็นพระธาตุประจำปีเกิดของคนเกิดปีมะแม
- ดอยอินทนนท์เป็นยอดเขาที่สูงที่สุดในประเทศไทย สูง 2,565 เมตรจากระดับน้ำทะเล
- ประเพณียี่เป็ง (ปล่อยโคมลอย) จัดในวันเพ็ญเดือนยี่ของล้านนา ราวเดือนพฤศจิกายน สืบเค้ามาจากการลอยโขมดสมัยหริภุญไชย
- อาหารขึ้นชื่อ ได้แก่ ข้าวซอย ขนมจีนน้ำเงี้ยว ไส้อั่ว น้ำพริกหนุ่ม และแคบหมู
- เมืองเก่ายังคงรูปคูเมืองสี่เหลี่ยม ประตูท่าแพ วัดเจดีย์หลวง และวัดพระสิงห์ไว้เป็นมรดกล้านนา