เที่ยวสระบุรี เมืองรอยพระพุทธบาท รถไฟลอยน้ำ และกะหรี่ปั๊บมวกเหล็ก
สระบุรีคือจังหวัดที่หลายคนขับรถผ่านระหว่างมุ่งหน้าขึ้นภาคอีสานหรือไปเขาใหญ่ จนบางครั้งลืมไปว่าตัวเมืองและอำเภอรอบ ๆ นั้นเต็มไปด้วยเรื่องราวที่ควรค่าแก่การแวะ เพราะที่นี่เป็นทั้งเมืองศักดิ์สิทธิ์ที่ประดิษฐานรอยพระพุทธบาทอันเลื่องชื่อ เป็นปลายทางของ ‘รถไฟลอยน้ำ’ ที่แล่นเลียบเขื่อนกลางทุ่ง และยังเป็นบ้านเกิดของกะหรี่ปั๊บที่อร่อยจนกลายเป็นของฝากประจำถนนมิตรภาพ
คำขวัญประจำจังหวัดสรุปเสน่ห์ของสระบุรีไว้ครบในประโยคเดียวว่า ‘พระพุทธบาทสูงค่า เขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ ฐานผลิตอุตสาหกรรม เกษตรนำล้ำแหล่งเที่ยว หนึ่งเดียวกะหรี่ปั๊บนมดี ประเพณีตักบาตรดอกไม้งาม เหลืองอร่ามทุ่งทานตะวัน ลือลั่นเมืองชุมทาง’ ฟังแล้วก็พอเดาได้ว่าเที่ยวจังหวัดนี้ครั้งเดียวจะได้ทั้งบุญ ทั้งธรรมชาติ และของกินติดมือกลับบ้าน
ที่สำคัญคือสระบุรีอยู่ห่างจากกรุงเทพฯ เพียงร้อยกว่ากิโลเมตร ขับรถชั่วโมงเศษก็ถึง เหมาะกับทริปวันหยุดสั้น ๆ ที่อยากเปลี่ยนบรรยากาศโดยไม่ต้องเดินทางไกล บทความนี้จะพาไปรู้จักสระบุรีให้ลึกขึ้น ตั้งแต่ที่มาของเมือง วัดวาอาราม น้ำตก ไปจนถึงประเพณีและรสชาติที่หาที่อื่นไม่ได้
ความเป็นมาของเมืองรอยพระพุทธบาท
หัวใจทางประวัติศาสตร์ของสระบุรีผูกอยู่กับ ‘วัดพระพุทธบาทราชวรมหาวิหาร’ ในอำเภอพระพุทธบาท ซึ่งสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2167 ในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าทรงธรรมแห่งกรุงศรีอยุธยา ตำนานเล่าว่ามีพรานบุญตามรอยกวางเข้าไปในป่าแล้วพบรอยเท้าขนาดใหญ่บนแผ่นหินเหนือไหล่เขาสุวรรณบรรพต ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นรอยพระพุทธบาทแท้ หนึ่งในห้าแห่งตามคติพุทธศาสนา
นับแต่นั้นวัดพระพุทธบาทก็กลายเป็นพระอารามหลวงชั้นเอกและจุดหมายแสวงบุญสำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของสยาม กษัตริย์อยุธยาหลายพระองค์เคยเสด็จมานมัสการ มณฑปครอบรอยพระพุทธบาทประดับกระจกและลวดลายปูนปั้นวิจิตร สะท้อนงานช่างชั้นสูงที่สืบทอดต่อมาจนปัจจุบัน การเกิดขึ้นของวัดแห่งนี้คือจุดเริ่มที่ทำให้พื้นที่แถบนี้เติบโตเป็นชุมชนและเมืองในเวลาต่อมา
สถานที่ที่ต้องไปให้ได้
นอกจากวัดพระพุทธบาทแล้ว ไฮไลต์ที่ทำให้สระบุรีโด่งดังในช่วงหลังคือ ‘รถไฟลอยน้ำ’ ที่เขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ ขบวนรถไฟจะแล่นลัดเลาะเลียบอ่างเก็บน้ำ เมื่อมองออกนอกหน้าต่างในช่วงน้ำขึ้นจะเหมือนรถไฟวิ่งอยู่บนผิวน้ำ การรถไฟฯ เปิดเดินรถพิเศษไปเช้า-เย็นกลับเฉพาะช่วงปลายฝนต้นหนาวของทุกปี เขื่อนป่าสักชลสิทธิ์เองก็เป็นเขื่อนแกนดินเหนียวที่ยาวที่สุดในไทย สันเขื่อนยาวถึง 4,860 เมตร พระราชดำริในรัชกาลที่ 9
สายธรรมชาติไม่ควรพลาดอำเภอมวกเหล็ก ที่นี่มี ‘น้ำตกเจ็ดสาวน้อย’ น้ำตกหินปูนเตี้ย ๆ เจ็ดชั้น แต่ละชั้นสูงราว 2-4 เมตร เหมาะลงเล่นน้ำในหน้าร้อน และยังมี ‘สวนรุกขชาติมวกเหล็ก’ ที่ร่มรื่นด้วยลำธารใส อากาศของมวกเหล็กเย็นสบายเพราะอยู่ติดเขตเขาใหญ่ จึงกลายเป็นแหล่งเลี้ยงโคนมและคาเฟ่วิวภูเขาที่นักท่องเที่ยวนิยมแวะถ่ายรูป
ตักบาตรดอกไม้ ประเพณีหนึ่งเดียวในโลก
ประเพณีที่ทำให้สระบุรีไม่เหมือนใครคือ ‘ตักบาตรดอกไม้’ หรือ ‘ตักบาตรดอกเข้าพรรษา’ ที่วัดพระพุทธบาท จัดขึ้นทุกวันเข้าพรรษา ชาวบ้านจะนำดอกไม้ป่าสีเหลือง-ม่วงที่เรียกว่า ‘ดอกเข้าพรรษา’ หรือ ‘ดอกหงส์เหิน’ ซึ่งผลิบานเฉพาะช่วงเข้าพรรษาในแถบเชิงเขาแห่งนี้เท่านั้น มาใส่บาตรพระสงฆ์ที่เดินขึ้นไปนมัสการรอยพระพุทธบาท
ภาพพระสงฆ์หลายร้อยรูปเดินรับดอกไม้ท่ามกลางสายดอกไม้ที่ญาติโยมยื่นถวาย พร้อมพิธีล้างเท้าพระด้วยน้ำอบเป็นภาพที่งดงามและหาดูที่อื่นไม่ได้ จนได้รับการยกย่องว่าเป็นประเพณีตักบาตรดอกไม้แห่งเดียวในโลก แต่ละปีดึงดูดทั้งสายบุญและช่างภาพให้มารวมตัวกันที่อำเภอพระพุทธบาท
กะหรี่ปั๊บนมดี และของฝากขึ้นชื่อ
พูดถึงของกินคู่เมือง ต้องยกให้ ‘กะหรี่ปั๊บมวกเหล็ก’ ที่ขึ้นชื่อจนมีคำเปรียบว่า ‘เนื้อนุ่ม นมดี กะหรี่ดัง’ ต้นตำรับเพี้ยนมาจากคำว่า curry puff แป้งชั้นบางกรอบห่อไส้แกงกะหรี่หรือไส้หวาน ร้านดังอย่างเจ๊หมวยถึงขั้นเคยทำกะหรี่ปั๊บที่ใหญ่ที่สุดในโลกมาแล้ว ส่วนร้านคุณแอ๊ด ฮาลีมะฮ์ ก็เป็นอีกเจ้าที่นักเดินทางสายมิตรภาพแวะอุดหนุนคู่กับน้ำองุ่นสด
เพราะมวกเหล็กเป็นแหล่งเลี้ยงโคนมใหญ่ ผลิตภัณฑ์นมสด นมอัดเม็ด และของหวานจากนมจึงเป็นของฝากที่ขาดไม่ได้ นอกจากนี้ยังมีน้ำองุ่นและไวน์จากไร่องุ่นแถบมวกเหล็ก-วังม่วง รวมถึงผลไม้ตามฤดูกาล ใครขับรถผ่านถนนมิตรภาพช่วงสระบุรีจึงมักจอดแวะซื้อของติดมือกลับบ้านเสมอ
ช่วงเวลาน่าเที่ยวและเกร็ดน่ารู้
ช่วงที่สระบุรีสวยที่สุดคือปลายฝนต้นหนาว ราวเดือนพฤศจิกายนถึงมกราคม เพราะเป็นฤดูที่ ‘ทุ่งทานตะวัน’ บานเหลืองอร่ามเต็มทุ่งแถบอำเภอวังม่วงและพื้นที่รอบเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ ตรงกับช่วงที่รถไฟลอยน้ำเปิดให้บริการพอดี ส่วนใครอยากร่วมตักบาตรดอกไม้ต้องไปช่วงวันเข้าพรรษา ราวเดือนกรกฎาคม
เกร็ดน่ารู้คือสระบุรีได้ฉายา ‘เมืองชุมทาง’ เพราะเป็นจุดแยกเส้นทางรถไฟและถนนสายหลักไปภาคเหนือและภาคอีสาน อำเภอแก่งคอยจึงเป็นชุมทางรถไฟสำคัญมาแต่อดีต ด้วยทำเลใกล้กรุงเทพฯ บวกกับมีทั้งวัด น้ำตก เขื่อน และเขาใหญ่อยู่ข้างเคียง สระบุรีจึงเที่ยวได้ทั้งแบบไปเช้า-เย็นกลับ หรือค้างคืนยาว ๆ ได้สบาย
เกร็ดน่ารู้สำคัญ
- วัดพระพุทธบาทราชวรมหาวิหาร สร้าง พ.ศ. 2167 สมัยสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม ประดิษฐานรอยพระพุทธบาท 1 ใน 5 แห่งตามคติพุทธ
- เขื่อนป่าสักชลสิทธิ์เป็นเขื่อนแกนดินเหนียวยาวที่สุดในไทย สันเขื่อนยาว 4,860 เมตร เป็นจุดเดินรถ ‘รถไฟลอยน้ำ’ ประจำปี
- ตักบาตรดอกไม้ (ตักบาตรดอกเข้าพรรษา) ใช้ ‘ดอกเข้าพรรษา/ดอกหงส์เหิน’ ที่บานเฉพาะถิ่น ถือเป็นประเพณีหนึ่งเดียวในโลก
- กะหรี่ปั๊บมวกเหล็กคือของขึ้นชื่อประจำจังหวัด คำขวัญว่า ‘เนื้อนุ่ม นมดี กะหรี่ดัง’ ร้านเจ๊หมวยเคยทำกะหรี่ปั๊บใหญ่ที่สุดในโลก
- น้ำตกเจ็ดสาวน้อยในอำเภอมวกเหล็กมี 7 ชั้น แต่ละชั้นสูง 2-4 เมตร เหมาะลงเล่นน้ำหน้าร้อน
- ทุ่งทานตะวันบานช่วงพฤศจิกายน-มกราคม แถบอำเภอวังม่วงและรอบเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ อยู่ห่างกรุงเทพฯ เพียงร้อยกว่ากิโลเมตร