นนทบุรี: เกาะเกร็ด มอญ ทุเรียนนนท์ และเมืองริมเจ้าพระยาที่อยู่แค่เอื้อมจากกรุงเทพฯ
นนทบุรีมักถูกมองข้ามในฐานะ "เมืองนอน" ของคนกรุงเทพฯ ทั้งที่จริงแล้วเป็นจังหวัดเก่าแก่ที่มีอายุยาวนานกว่า 400 ปี ตั้งคร่อมแม่น้ำเจ้าพระยาที่ยังคงไหลผ่านสวนผลไม้ ชุมชนริมน้ำ และวัดวาอารามเหมือนเมื่อครั้งกรุงศรีอยุธยา เพียงนั่งรถไฟฟ้าสายสีม่วงหรือลงเรือข้ามฟากไม่กี่นาที คุณก็จะพบอีกโลกหนึ่งที่ช้าลงและเขียวขึ้นอย่างน่าประหลาดใจ
หัวใจของเมืองนี้คือสายน้ำ ตั้งแต่ "บ้านตลาดขวัญ" ชุมชนค้าขายเก่าแก่ ไปจนถึง "เกาะเกร็ด" เกาะกลางแม่น้ำที่เกิดจากการขุดคลองลัดเมื่อสามร้อยปีก่อน และกลายเป็นบ้านของชาวมอญผู้อพยพหนีศึกเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร นนทบุรีจึงเป็นจังหวัดที่ผสมกลิ่นอายมอญ ไทย และวิถีชาวสวนเข้าไว้ด้วยกันอย่างกลมกลืน
และถ้าพูดถึงของกินของฝาก คงไม่มีใครไม่รู้จัก "ทุเรียนนนท์" ราชาผลไม้ที่ราคาแพงระยับจนกลายเป็นตำนาน บทความนี้จะพาไปรู้จักนนทบุรีให้ลึกกว่าป้ายรถไฟฟ้า ทั้งประวัติ วัด ตลาดน้ำ อาหารมอญ และช่วงเวลาที่ควรไปเยือน
จากบ้านตลาดขวัญสู่เมืองนนท์: ประวัติกว่าสี่ศตวรรษ
นนทบุรีถือกำเนิดจากชุมชนหนาแน่นริมเจ้าพระยาที่ชื่อ "บ้านตลาดขวัญ" กระทั่งปี พ.ศ. 2092 สมเด็จพระมหาจักรพรรดิแห่งกรุงศรีอยุธยาทรงยกฐานะขึ้นเป็น "เมืองนนทบุรี" ต่อมาในปี พ.ศ. 2208 สมเด็จพระนารายณ์มหาราชโปรดเกล้าฯ ให้สร้างป้อมปราการและย้ายตัวเมืองไปอยู่ปากแม่น้ำอ้อม เพื่อเป็นด่านป้องกันข้าศึกที่จะล่องเข้าสู่อยุธยา
สถานะความเป็นเมืองยุทธศาสตร์ริมน้ำนี้เองที่หล่อหลอมนนทบุรีมาตลอด จนกระทั่งได้รับการประกาศจัดตั้งเป็นจังหวัดอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2489 ทุกวันนี้คำขวัญประจำจังหวัด "พระตำหนักสง่างาม ลือนามสวนสมเด็จ เกาะเกร็ดแหล่งดินเผา วัดเก่านามระบือ เลื่องลือทุเรียนนนท์ งามน่ายลศูนย์ราชการ" ก็ยังสรุปตัวตนของเมืองได้ครบถ้วนในประโยคเดียว
เกาะเกร็ด: เกาะกลางน้ำของชาวมอญ เครื่องปั้นดินเผา และเจดีย์เอน
เกาะเกร็ดเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2265 สมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระ จากการขุด "คลองลัดเกร็ด" เพื่อย่นระยะทางการเดินเรือ เมื่อกระแสน้ำกัดเซาะคลองให้กว้างขึ้นเรื่อยๆ ผืนดินตรงกลางที่มีน้ำล้อมรอบจึงกลายสภาพเป็นเกาะ ต่อมาในช่วงปลายกรุงธนบุรีถึงต้นรัตนโกสินทร์ ชาวมอญที่อพยพหนีศึกพม่าได้เข้ามาตั้งรกราก และยังคงรักษาภาษา ประเพณี และฝีมือช่างไว้จนถึงทุกวันนี้
หมุดหมายสำคัญของเกาะคือ วัดปรมัยยิกาวาสวรวิหาร พระอารามหลวงที่รัชกาลที่ 5 ทรงบูรณะ ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปและสถาปัตยกรรมแบบรามัญ จุดเด่นที่นักท่องเที่ยวต้องไปถ่ายรูปคือ "พระเจดีย์มุเตา" หรือเจดีย์ทรงรามัญสีขาวที่ตั้งเอียงอยู่ริมน้ำตรงหัวแหลมของเกาะ จนได้ชื่อเล่นว่า "เจดีย์เอน" และเกาะเกร็ดยังเป็นแหล่งผลิต "เครื่องปั้นดินเผาเกาะเกร็ด" โอ่ง อ่าง และภาชนะดินเผาลายวิจิตรที่สืบทอดจากบรรพบุรุษมอญมาหลายชั่วอายุคน วันหยุดสุดสัปดาห์เกาะจะคึกคักด้วยตลาดเดินเท้าริมน้ำ ปั่นจักรยานหรือเดินเล่นชิมของได้รอบเกาะ
ตลาดน้ำและวัดเก่า: เสน่ห์ริมเจ้าพระยาที่อยู่ใกล้กรุง
นอกจากเกาะเกร็ด นนทบุรียังเต็มไปด้วยตลาดน้ำที่อยู่ห่างจากกรุงเทพฯ เพียง 30-40 นาที ตลาดน้ำวัดตะเคียนเป็นหนึ่งในที่นิยม เปิดทุกวันตั้งแต่ 8 โมงเช้าถึง 4 โมงเย็น ริเริ่มโดยทางวัดตั้งแต่ปี พ.ศ. 2552 เพื่อช่วยให้ชาวบ้านมีที่ขายของโดยไม่เก็บค่าเช่าแผง จึงเต็มไปด้วยอาหารพื้นถิ่นและผลผลิตจากสวนในราคาย่อมเยา
ฝั่งวัดวาอาราม นนทบุรีได้ชื่อว่า "วัดเก่านามระบือ" สมชื่อ ทั้งวัดเฉลิมพระเกียรติวรวิหารริมเจ้าพระยา วัดชมภูเวก ที่มีจิตรกรรมฝาผนังงดงาม ไปจนถึงวัดโพธิ์บางโอ และยังมีพื้นที่สีเขียวอย่างสวนสมเด็จพระศรีนครินทร์ให้พักผ่อน การเที่ยวนนทบุรีจึงเหมาะกับทริปวันเดียวแบบลงเรือข้ามฟาก ไหว้พระ ชิมของ แล้วกลับเข้าเมืองได้สบายๆ
ทุเรียนนนท์และอาหารมอญ: รสชาติที่หากินที่อื่นไม่ได้
"ทุเรียนนนท์" คือของขึ้นชื่อที่สุดของจังหวัด ปลูกในสวนริมเจ้าพระยาบนดินตะกอนแม่น้ำที่อุดมสมบูรณ์ ให้เนื้อละเอียด รสมัน หวานน้อย กลิ่นไม่ฉุน จนได้ขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) พันธุ์ดังอย่างก้านยาว หมอนทอง และกบ มีราคาสูงลิ่วเพราะพื้นที่สวนเหลือน้อยลงทุกปี ใครได้ลิ้มทุเรียนนนท์แท้ๆ ถือว่าโชคดี
อีกหมุดหมายของสายกินคืออาหารมอญที่เกาะเกร็ด พระเอกคือ "ทอดมันหน่อกะลา" ทำจากหน่อของต้นกะลาพืชเฉพาะถิ่น ให้รสหวานกรอบเป็นเอกลักษณ์ นอกจากนี้ยังมีแกงส้มหน่อกะลา ยำไข่เจียวหน่อกะลา เมี่ยงคำกลีบบัว ยำเกสรบัวหลวง และปิดท้ายด้วยแตงโมหน้าปลาแห้ง ของหวานของคาวที่สะท้อนภูมิปัญญาอาหารริมน้ำของชุมชนมอญได้อย่างชัดเจน
ช่วงเวลาน่าเที่ยวและเกร็ดน่ารู้
ช่วงที่ดีที่สุดในการเยือนนนทบุรีคือกลางเดือนเมษายนถึงต้นมิถุนายน ซึ่งเป็นฤดู "งานเทศกาลผลไม้และของดีเมืองนนท์" มีการประกวดทุเรียนและจำหน่ายผลไม้สดจากสวน เป็นโอกาสทองที่จะได้ชิมทุเรียนนนท์แท้ในราคาที่จับต้องได้กว่าปกติ ส่วนช่วงสงกรานต์ ชุมชนมอญเกาะเกร็ดจะมีประเพณีของตนเองที่ยังคงสีสันดั้งเดิม
เคล็ดลับสำหรับนักเดินทาง: เกาะเกร็ดและตลาดน้ำส่วนใหญ่จะคึกคักเฉพาะวันเสาร์-อาทิตย์ ถ้ามาวันธรรมดาอาจเงียบกว่าที่คิด การเดินทางสะดวกขึ้นมากด้วยรถไฟฟ้าสายสีม่วง (เตาปูน-คลองบางไผ่) และยังนั่งเรือด่วนเจ้าพระยาจากกรุงเทพฯ มาลงท่าน้ำนนทบุรีได้ ทำให้นนทบุรีเป็นปลายทางเที่ยวสุดสัปดาห์ที่ทั้งใกล้ ประหยัด และเต็มไปด้วยกลิ่นอายประวัติศาสตร์ริมเจ้าพระยา
เกร็ดน่ารู้สำคัญ
- ก่อตั้งเป็นเมืองตั้งแต่ พ.ศ. 2092 สมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ จากชุมชน "บ้านตลาดขวัญ" และเป็นจังหวัดอย่างเป็นทางการเมื่อ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2489
- เกาะเกร็ดเกิดจากการขุดคลองลัดเกร็ดในปี พ.ศ. 2265 สมัยพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระ และเป็นชุมชนชาวมอญที่อพยพหนีศึกพม่าเข้ามาตั้งถิ่นฐาน
- วัดปรมัยยิกาวาสวรวิหารบนเกาะเกร็ด มี "พระเจดีย์มุเตา" ทรงรามัญสีขาวที่ตั้งเอียงริมน้ำ จนได้ชื่อว่า "เจดีย์เอน"
- เครื่องปั้นดินเผาเกาะเกร็ด โอ่ง-อ่างลายวิจิตรของชาวมอญ เป็นงานหัตถกรรมขึ้นชื่อประจำจังหวัด
- ทุเรียนนนท์ได้ขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) พันธุ์ก้านยาว-หมอนทอง-กบ ราคาสูงเพราะพื้นที่สวนริมเจ้าพระยาเหลือน้อย
- อาหารมอญเด่นคือทอดมันหน่อกะลา แกงส้มหน่อกะลา และแตงโมหน้าปลาแห้ง เที่ยวสะดวกด้วยรถไฟฟ้าสายสีม่วงและเรือด่วนเจ้าพระยา