สมุทรสาคร (มหาชัย) เมืองท่าปากแม่น้ำท่าจีน เที่ยวตลาดทะเล ไหว้พระสวมแว่น ชิมอาหารทะเลสด

จากบ้านท่าจีนสู่เมืองมหาชัย: ความเป็นมาของสมุทรสาคร

ย้อนกลับไปสมัยกรุงศรีอยุธยา บริเวณปากแม่น้ำท่าจีนแห่งนี้เคยเป็นชุมชนค้าขายที่คึกคัก เรือสำเภาจากจีนและแหลมมลายูแล่นเข้ามาจอดเทียบท่าแลกเปลี่ยนสินค้าจนเกิดเป็นย่านใหญ่ที่เรียกกันว่า "บ้านท่าจีน" ชื่อนี้สะท้อนถึงสายสัมพันธ์ทางการค้ากับชาวจีนที่ฝังรากลึกในพื้นที่มาแต่โบราณ

ในสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ บ้านท่าจีนได้รับการยกฐานะขึ้นเป็น "เมืองสาครบุรี" เมื่อ พ.ศ. 2099 เพื่อเป็นเมืองหน้าด่านชายทะเลและรวบรวมกำลังพลในยามศึก ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ จึงโปรดให้เปลี่ยนชื่อเป็น "สมุทรสาคร" อันมีความหมายถึงเมืองแห่งทะเล

ส่วนชื่อ "มหาชัย" ที่คนคุ้นเคยนั้น แท้จริงเป็นชื่อคลองขุดเก่าแก่ตั้งแต่สมัยพระเจ้าเสือ ที่ขุดขึ้นเพื่อลดความคดเคี้ยวของคลองโคกขาม เมื่อตัวเมืองเจริญขึ้นริมคลองสายนี้ ผู้คนจึงเรียกจังหวัดตามชื่อคลองว่ามหาชัยจนติดปากมาถึงทุกวันนี้

เดินตลาดทะเล ไหว้พระสวมแว่น: ที่เที่ยวที่ต้องไม่พลาด

หัวใจของการเที่ยวสมุทรสาครคือตลาดอาหารทะเล โดยเฉพาะ "ตลาดทะเลไทย" ตลาดค้าส่งอาหารทะเลขนาดใหญ่ระดับประเทศที่รับสินค้าจากเรือประมงขึ้นฝั่งทุกวัน กุ้ง หอย ปู ปลา สด ๆ ราคาต้นทาง ส่วน "ตลาดมหาชัย" ริมแม่น้ำท่าจีนก็เป็นตลาดเก่าคึกคักที่มีทั้งของทะเลสดและของแปรรูปให้เลือกซื้อเป็นของฝาก

ด้านศาสนสถาน "วัดโกรกกราก" เป็นไฮไลต์ที่แปลกตา ด้วยพระประธานที่สวมแว่นตาดำเป็นเอกลักษณ์ กลายเป็นจุดถ่ายรูปและขอพรยอดนิยม ขณะที่ "วัดศรีสุทธาราม" หรือวัดกำพร้า ตั้งอยู่ริมปากอ่าวแม่น้ำท่าจีน มีหลวงพ่อดำพระพุทธรูปคู่วัดที่อยู่มากว่าร้อยปี ส่วน "วัดท่าไม้" ย่านบางหญ้าแพรก็เป็นศูนย์รวมศรัทธาที่ขึ้นชื่อเรื่องความศักดิ์สิทธิ์

อีกมุมที่น่าแวะคือ "หมู่บ้านนาเกลือโคกขาม" แหล่งทำนาเกลือสมุทรที่ทอดยาวสุดสายตา ในช่วงหน้าแล้งจะเห็นภาพชาวนาเกลือกวาดเกลือเป็นกองขาวสะอาดตา เป็นวิถีภูมิปัญญาที่หาดูได้ยากและเหมาะกับการถ่ายภาพยามเย็น

ประเพณีแห่เจ้าพ่อหลักเมือง และท่าฉลอม สุขาภิบาลแห่งแรกของไทย

งานประเพณีที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของสมุทรสาครคือ "งานแห่เจ้าพ่อหลักเมือง" จัดขึ้นช่วงขึ้น 11 ค่ำ เดือน 5 ตามปฏิทินจีนของทุกปี องค์เจ้าพ่อหลักเมืองหรือเจ้าพ่อวิเชียรโชติ ทำจากไม้โพธิ์แกะสลักลักษณะคล้ายพระสยามเทวาธิราช จะถูกอัญเชิญประทับเกี้ยวแห่ทั้งทางบกและทางน้ำ ให้ชาวมหาชัยและท่าฉลอมสองฝั่งแม่น้ำได้สักการะบูชา สะท้อนความเชื่อแบบไทย-จีนที่ผสานกลมกลืน

อีกหนึ่งความภาคภูมิใจทางประวัติศาสตร์คือ "ท่าฉลอม" ชุมชนฝั่งตรงข้ามตัวเมือง ที่ได้รับการยกฐานะเป็น "สุขาภิบาลท่าฉลอม" เมื่อวันที่ 18 มีนาคม พ.ศ. 2448 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว นับเป็นสุขาภิบาลหัวเมืองแห่งแรกของประเทศไทย ถือเป็นจุดเริ่มต้นของการปกครองท้องถิ่นแบบสมัยใหม่ และวันที่ 18 มีนาคมจึงกลายเป็น "วันท้องถิ่นไทย" จนถึงปัจจุบัน

อาหารทะเลสดและของขึ้นชื่อเมืองมหาชัย

มาถึงเมืองประมงทั้งที ต้องลองอาหารทะเลสด ๆ เป็นอันดับแรก ร้านอาหารทะเลแถวมหาชัยและนาเกลือโคกขามขึ้นชื่อเรื่องวัตถุดิบที่เพิ่งขึ้นจากเรือ ไม่ว่าจะเป็นปูม้านึ่ง กุ้งเผา หอยแครงลวก ปลากะพงทอดน้ำปลา หรือกั้งสด ราคาย่อมเยากว่าในเมืองหลวงมาก

นอกจากของสดแล้ว สมุทรสาครยังเป็นแหล่งผลิตอาหารทะเลแปรรูปสำคัญของไทย ทั้งกะปิ น้ำปลา ปลาเค็ม ปลาหมึกแห้ง และกุ้งแห้ง ที่ส่งขายทั่วประเทศ เกลือสมุทรจากนาเกลือโคกขามก็เป็นวัตถุดิบพื้นถิ่นที่ใช้ในอุตสาหกรรมอาหารและการดอง ของฝากเหล่านี้หาซื้อได้ง่ายตามตลาดมหาชัยและตลาดทะเลไทย เหมาะติดไม้ติดมือกลับบ้าน

ช่วงเวลาน่าเที่ยวและเกร็ดน่ารู้

สมุทรสาครเที่ยวได้ตลอดทั้งปี แต่ช่วงที่ลงตัวที่สุดคือฤดูหนาวราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ อากาศเย็นสบายเหมาะกับการเดินตลาดและริมแม่น้ำ ส่วนใครอยากเห็นภาพนาเกลือเป็นกองขาวสวยควรมาในหน้าแล้งตั้งแต่ปลายปีถึงต้นปี ขณะที่ผู้สนใจประเพณีควรเช็กปฏิทินงานแห่เจ้าพ่อหลักเมืองช่วงเดือน 5 ตามจันทรคติจีน

เกร็ดน่ารู้คือการข้ามฟากจากตัวเมืองมหาชัยไปท่าฉลอมยังนิยมนั่งเรือข้ามฟากเล็ก ๆ ที่ให้บรรยากาศเมืองท่าแบบดั้งเดิม และที่สถานีรถไฟมหาชัยยังเป็นปลายทางของทางรถไฟสายแม่กลองช่วงแรก ก่อนต้องลงเรือข้ามไปต่อรถไฟอีกช่วงที่บ้านแหลม ทำให้การเดินทางมาสมุทรสาครด้วยรถไฟเป็นประสบการณ์ที่มีเสน่ห์เฉพาะตัวสำหรับนักเดินทางสายช้า ๆ