สระแก้ว เมืองชายแดนบูรพา ปราสาทขอม ละลุ และตลาดโรงเกลือ
พูดถึง "สระแก้ว" หลายคนนึกถึงตลาดโรงเกลือก่อนนึกถึงตัวจังหวัดเสียอีก แต่จริงๆ แล้วดินแดนชายแดนบูรพาแห่งนี้ซ่อนของดีไว้มากกว่าตลาดชายแดน ตั้งแต่ปราสาทขอมอายุพันปีที่ใหญ่ที่สุดในภาคตะวันออก ไปจนถึงปรากฏการณ์ดินกัดเซาะที่คนเรียกกันว่า "แกรนด์แคนยอนเมืองไทย"
สระแก้วเป็นจังหวัดที่ยังใหม่ในแผนที่ราชการ เพิ่งแยกตัวออกมาจากปราจีนบุรีเมื่อ พ.ศ. 2536 นี้เอง ทำให้เป็นจังหวัดลำดับท้ายๆ ของประเทศ แต่ผืนแผ่นดินกลับเก่าแก่มาก เพราะเคยเป็นเส้นทางอารยธรรมขอมโบราณ มีร่องรอยปราสาทหินและจารึกสำคัญหลงเหลือให้ศึกษาจนถึงทุกวันนี้
ด้วยทำเลที่ติดชายแดนกัมพูชายาวกว่าร้อยกิโลเมตร บวกกับผืนป่ามรดกโลกดงพญาเย็น-เขาใหญ่ที่แผ่มาถึง ทำให้สระแก้วเป็นจังหวัดที่ผสมผสานทั้งวัฒนธรรมไทย-เขมร ธรรมชาติป่าเขา และเสน่ห์การค้าชายแดนเอาไว้ในที่เดียว คำขวัญประจำจังหวัดสรุปตัวตนไว้ครบ "ชายแดนเบื้องบูรพา ป่างาม น้ำตกสวย มากด้วยรอยอารยธรรมโบราณ ย่านการค้าไทย-เขมร"
จากปราจีนบุรีสู่จังหวัดบูรพา
สระแก้วได้รับการประกาศตั้งเป็นจังหวัดอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2536 โดยแยกออกมาจากจังหวัดปราจีนบุรี นับเป็นจังหวัดลำดับที่ 74 ของไทย ชื่อ "สระแก้ว" มาจากสระน้ำโบราณสองสระในเขตอำเภอเมือง คือสระแก้วและสระขวัญ ซึ่งในอดีตเชื่อกันว่าเป็นน้ำศักดิ์สิทธิ์ที่ใช้ในพระราชพิธีถือน้ำพิพัฒน์สัตยา
แม้จะเป็นจังหวัดใหม่ แต่พื้นที่แถบนี้มีผู้คนตั้งถิ่นฐานมาตั้งแต่ยุคอารยธรรมขอมเรืองอำนาจ ตราประจำจังหวัดจึงเป็นรูปปราสาทเขาน้อยสีชมพู โบราณสถานในอำเภออรัญประเทศ ประกอบกับภาพพระอาทิตย์ยามรุ่งอรุณ สื่อถึงการเป็นจังหวัด "เบื้องบูรพา" หรือดินแดนตะวันออกที่รับแสงแรกของวันก่อนใคร
ปราสาทสด๊กก๊อกธม อารยธรรมขอมพันปีติดชายแดน
ไฮไลต์ทางประวัติศาสตร์ของสระแก้วคือ ปราสาทสด๊กก๊อกธม ปราสาทหินขอมที่ใหญ่ที่สุดในภาคตะวันออกของไทย ตั้งอยู่ในอำเภอโคกสูง ห่างจากชายแดนกัมพูชาเพียงไม่กี่กิโลเมตร ชื่อปราสาทเป็นภาษาเขมร "สด๊ก" แปลว่ารกทึบ "ก๊อก" แปลว่าต้นกก และ "ธม" แปลว่าใหญ่ รวมความว่า "เมืองที่มีต้นกกขึ้นรกในหนองน้ำใหญ่"
ความสำคัญของปราสาทแห่งนี้ไม่ได้อยู่ที่ขนาดเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ศิลาจารึกสด๊กก๊อกธมที่ค้นพบที่นี่ ซึ่งบันทึกลำดับกษัตริย์ขอมและพิธีกรรมเทวราชาไว้อย่างละเอียด ถือเป็นหลักฐานชั้นต้นที่นักประวัติศาสตร์ใช้ศึกษาอาณาจักรเขมรโบราณ กรมศิลปากรประกาศยกฐานะที่นี่เป็นอุทยานประวัติศาสตร์แห่งที่ 11 ของไทยเมื่อ พ.ศ. 2560 เปิดให้เข้าชมฟรีทุกวัน เวลา 08.30-16.30 น. ช่วงเช้าๆ ยังมีปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์ลอดซุ้มประตูปราสาทให้ตามถ่ายภาพในบางช่วงของปีอีกด้วย
ละลุ ปางสีดา และวัดถ้ำเขาฉกรรจ์
ฝั่งธรรมชาติ สระแก้วมีของแปลกที่ไม่เหมือนใครคือ "ละลุ" ที่บ้านคลองยาง ตำบลทัพราช อำเภอตาพระยา เกิดจากน้ำฝนและลมกัดเซาะดินจนกลายเป็นเสาดิน หน้าผา และกำแพงรูปทรงประหลาดคล้ายปราสาท คนจึงตั้งฉายาให้ว่า "แกรนด์แคนยอนเมืองไทย" คำว่าละลุเป็นภาษาเขมร แปลว่าทะลุ ตามลักษณะของดินที่ถูกกัดจนทะลุ ช่วงที่สวยที่สุดคือหลังหน้าฝนราวเดือนพฤศจิกายนถึงมกราคม
อีกหมุดหมายคือ อุทยานแห่งชาติปางสีดา ผืนป่ามรดกโลกที่ขึ้นชื่อเรื่องผีเสื้อมากกว่า 400 ชนิด ช่วงเดือนมิถุนายนถึงกรกฎาคมจะมีเทศกาลชมผีเสื้อ ผีเสื้อนับร้อยตัวลงมาดูดน้ำตามริมลำธาร เป็นภาพที่หาดูได้ยาก ภายในยังมีน้ำตกปางสีดา ลานหินดาด และทุ่งหญ้าบุตาปอด ส่วนใครชอบสายมูและวิวสูง วัดถ้ำเขาฉกรรจ์ ภูเขาหินปูนที่มีถ้ำเล็กถ้ำใหญ่ถึง 12 ถ้ำ เช่น ถ้ำหนุมาน ถ้ำมหาสิงห์ และถ้ำทะลุยอดนิยม พร้อมฝูงลิงที่อาศัยอยู่รอบเขา ก็เป็นจุดที่ไม่ควรพลาด
ตลาดโรงเกลือและของฝากเมืองชายแดน
ไม่มีใครมาสระแก้วแล้วไม่แวะ ตลาดโรงเกลือ ในอำเภออรัญประเทศ ตลาดการค้าชายแดนไทย-กัมพูชาที่ใหญ่ที่สุดในภาคตะวันออก เปิดทุกวันราว 07.00-20.00 น. ขายตั้งแต่เสื้อผ้ามือสองคัดเกรด กระเป๋า รองเท้า ของแบรนด์เนมก๊อปปี้ ไปจนถึงของกินของใช้ราคาถูก ที่นี่ต้องต่อรองราคาเป็นกีฬาประจำตลาด ใครต่อเก่งได้ของถูกใจกลับบ้านเพียบ
ของฝากขึ้นชื่อของจังหวัดคือ แคนตาลูป ที่ปลูกกันมากในตำบลผ่านศึก อำเภออรัญประเทศ มีหลายสายพันธุ์ทั้งซันเลดี้ เจดดิว และฮันนีเวิลด์ เนื้อหวานฉ่ำ นอกจากนี้ยังมีขนมพื้นเมืองเก่าแก่อย่างขนมถ้วยฟูสมุนไพรตำรับโบราณกว่า 120 ปี และร้านก๋วยเตี๋ยวระดับตำนานในตัวเมืองที่คนท้องถิ่นและนักท่องเที่ยวต่อคิวกิน เป็นรสชาติเฉพาะตัวที่หากินที่อื่นไม่ได้
ช่วงเวลาน่าเที่ยวและเกร็ดน่ารู้
ช่วงเวลาที่เหมาะที่สุดในการเที่ยวสระแก้วขึ้นอยู่กับสิ่งที่อยากเห็น ถ้าอยากชมผีเสื้อปางสีดาต้องมาเดือนมิถุนายน-กรกฎาคม ถ้าอยากเห็นละลุสวยๆ พร้อมอากาศเย็นสบายให้มาเดือนพฤศจิกายน-มกราคม ส่วนตลาดโรงเกลือเที่ยวได้ทั้งปี แนะนำให้มาวันธรรมดาเพื่อเลี่ยงความแออัด
เกร็ดน่ารู้คือ ภาษาและวัฒนธรรมของชาวสระแก้วโดยเฉพาะแถบอรัญประเทศและตาพระยามีอิทธิพลเขมรสูง ชื่อสถานที่หลายแห่งจึงเป็นคำเขมร และยังมีด่านชายแดนบ้านคลองลึก-ปอยเปต ประตูสู่กัมพูชาที่นักท่องเที่ยวนิยมข้ามไปเที่ยวเสียมเรียบและนครวัด ทำให้สระแก้วเป็นทั้งจุดหมายปลายทางและประตูเชื่อมอินโดจีนในเวลาเดียวกัน
เกร็ดน่ารู้สำคัญ
- เป็นจังหวัดลำดับที่ 74 ของไทย แยกจากปราจีนบุรีเมื่อ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2536 ชื่อมาจากสระน้ำโบราณสระแก้ว-สระขวัญ
- ปราสาทสด๊กก๊อกธม เป็นปราสาทขอมที่ใหญ่ที่สุดในภาคตะวันออก และเป็นอุทยานประวัติศาสตร์แห่งที่ 11 ของไทย พบศิลาจารึกสำคัญที่บันทึกลำดับกษัตริย์ขอม
- "ละลุ" ที่อำเภอตาพระยา คือแกรนด์แคนยอนเมืองไทย เกิดจากน้ำและลมกัดเซาะดินเป็นเสาและกำแพงประหลาด คำว่าละลุเป็นภาษาเขมรแปลว่าทะลุ
- อุทยานแห่งชาติปางสีดา มีผีเสื้อกว่า 400 ชนิด มีเทศกาลชมผีเสื้อช่วงมิถุนายน-กรกฎาคมทุกปี
- ตลาดโรงเกลือ อรัญประเทศ เป็นตลาดการค้าชายแดนไทย-กัมพูชาที่ใหญ่ที่สุดในภาคตะวันออก
- ของฝากขึ้นชื่อคือแคนตาลูปจากตำบลผ่านศึก (พันธุ์ซันเลดี้ เจดดิว ฮันนีเวิลด์) คำขวัญจังหวัด "ชายแดนเบื้องบูรพา ป่างาม น้ำตกสวย มากด้วยรอยอารยธรรมโบราณ ย่านการค้าไทย-เขมร"