ระยอง เมืองผลไม้รสล้ำ เกาะเสม็ด และบ้านเกิดถิ่นกวีสุนทรภู่
ระยองคือจังหวัดชายทะเลภาคตะวันออกที่หลายคนขับรถผ่านเพื่อจะไปที่อื่น โดยลืมไปว่าตัวเมืองนี้เองมีครบทั้งทะเลใส เกาะระดับโลก ป่าชายเลนเขียวขจี ตลาดเก่าริมน้ำ และสวนผลไม้ที่ทำให้คนทั้งประเทศน้ำลายสอในหน้าร้อน ระยะทางจากกรุงเทพฯ ราว 180 กิโลเมตรทำให้ที่นี่เป็นปลายทางสุดสัปดาห์ที่ไปเช้าเย็นกลับได้สบายๆ แต่ถ้าอยู่นานหน่อยจะพบว่าระยองมีหลายชั้นให้ค่อยๆ แกะดู
ระยองไม่ได้มีดีแค่หาดทรายและน้ำทะเล ที่นี่คือดินแดนของกวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เพราะ สุนทรภู่ ผู้แต่งพระอภัยมณีมีบิดาเป็นชาวบ้านกร่ำ อำเภอแกลง และเกาะแก้วพิศดารในวรรณคดีก็ว่ากันว่าคือเกาะเสม็ดในวันนี้ เมื่อเดินตามรอยกวีไปพร้อมกับชิมทุเรียนหมอนทองจากสวน เราจะเข้าใจว่าทำไมระยองถึงเป็นเมืองที่ผสมทั้งรสหวานของผลไม้และกลิ่นอายวรรณกรรมไว้ในที่เดียว
คำขวัญประจำจังหวัดยังย้ำตัวตนของที่นี่ไว้ชัดเจนว่า ผลไม้รสล้ำ อุตสาหกรรมก้าวหน้า น้ำปลารสเด็ด เกาะเสม็ดสวยหรู สุนทรภู่กวีเอก ห้าวลีนี้แทบจะเป็นแผนที่ของทริประยองที่ดีไปในตัว
ความเป็นมา จากชาวซองถึงเมืองท่ากู้ชาติ
ชื่อระยองปรากฏในพงศาวดารตั้งแต่ปี พ.ศ. 2113 สมัยสมเด็จพระมหาธรรมราชาแห่งกรุงศรีอยุธยา ดินแดนแถบนี้แต่เดิมเป็นถิ่นของชาว ซอง ชนพื้นเมืองที่กระจายตัวอยู่ทั่วภาคตะวันออก ก่อนจะค่อยๆ พัฒนาเป็นเมืองท่าและชุมชนเกษตรริมฝั่งอ่าวไทย
หน้าประวัติศาสตร์ที่คนระยองภูมิใจที่สุดคือช่วงก่อนเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง เมื่อสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชนำไพร่พลตีฝ่าออกจากกรุง มุ่งมาทางตะวันออก และยึดเมืองระยองเป็นจุดพักรวบรวมกำลังก่อนเดินทัพต่อไปจันทบุรีเพื่อกอบกู้เอกราช ระยองจึงเป็นหนึ่งในหมุดหมายสำคัญบนเส้นทางกู้ชาติ
อีกชั้นของประวัติศาสตร์ซ่อนอยู่ที่ปากน้ำประแส อำเภอแกลง ชุมชนประมงเก่าแก่ตั้งแต่สมัยอยุธยา ที่นี่ยังมี อนุสรณ์เรือรบหลวงประแส เรือรบที่เคยร่วมสงครามเกาหลีและปลดประจำการมาตั้งเป็นพิพิธภัณฑ์ให้เดินขึ้นไปชมได้ บอกเล่าบทบาทของกองทัพเรือไทยกลางย่านชุมชนเล็กๆ ริมแม่น้ำประแส
ทะเล เกาะ และป่าชายเลน หัวใจการเที่ยวระยอง
ดาวเด่นที่สุดคือ เกาะเสม็ด ในเขตอุทยานแห่งชาติเขาแหลมหญ้า-หมู่เกาะเสม็ด เกาะที่หาดทรายขาวละเอียดและน้ำทะเลใสจนติดอันดับเกาะสวยของไทย หาดทรายแก้ว อ่าววงเดือน และอ่าวพร้าวคือจุดยอดนิยมสำหรับนอนเล่นริมหาดและดูพระอาทิตย์ การเดินทางขึ้นเรือจากท่าเรือบ้านเพใช้เวลาไม่ถึงครึ่งชั่วโมง
ฝั่งแผ่นดินใหญ่ เขาแหลมหญ้า คือจุดชมวิวที่มีหอคอยสีขาวริมทะเลเป็นแลนด์มาร์กถ่ายรูป มองข้ามไปเห็นเกาะเสม็ดอยู่ตรงหน้า ลมทะเลพัดเย็นทั้งวัน ส่วนหาดแม่รำพึงเป็นหาดทรายยาวเลียบถนนที่เดินเล่นและกินซีฟู้ดได้สะดวก ค่าธรรมเนียมเข้าอุทยานสำหรับคนไทยผู้ใหญ่ 40 บาท เด็ก 20 บาท
สายธรรมชาติไม่ควรพลาด ทุ่งโปรงทอง ที่ปากน้ำประแส ป่าชายเลนฟื้นฟูบนพื้นที่กว่า 6,000 ไร่ มีสะพานไม้ทอดยาวราว 2 กิโลเมตรให้เดินลัดเลาะกลางดงโกงกางและต้นโปรงที่ใบสะท้อนแสงเป็นสีทองยามสาย เปิดให้เข้าชมฟรีทุกวัน ช่วงสวยที่สุดคือราว 11.00-15.00 น. ที่แดดทำให้ใบโปรงเปล่งประกายสมชื่อ
ตามรอยสุนทรภู่ กวีเอกของแผ่นดิน
ระยองคือบ้านเกิดทางสายเลือดของ สุนทรภู่ หรือพระสุนทรโวหาร กวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้นที่ได้รับยกย่องเทียบเชกสเปียร์ของไทย และเป็นบุคคลสำคัญของโลกโดยยูเนสโก เพราะบิดาของท่านเป็นชาวบ้านกร่ำ อำเภอแกลง
ที่ตำบลกร่ำมี อนุสาวรีย์สุนทรภู่ บนเส้นทางแกลง-แหลมแม่พิมพ์ ตั้งเด่นบนเนินสูง ด้านล่างมีบ่อน้ำและประติมากรรมตัวละครจากพระอภัยมณี ทั้งพระอภัยมณี ผีเสื้อสมุทร และนางเงือก หล่อประดับให้เห็นเป็นภาพจำ ทำให้สถานที่นี้กลายเป็นแหล่งเรียนรู้วรรณคดีกลางแจ้งที่เด็กนักเรียนและนักท่องเที่ยวแวะเวียนตลอดปี
ที่น่าสนุกคือเรื่องเล่าเชื่อมโลกจริงกับโลกวรรณคดี เพราะ เกาะแก้วพิศดาร ที่นางเงือกพาพระอภัยมณีหนีผีเสื้อสมุทรในกาพย์กลอน เชื่อกันว่าได้แรงบันดาลใจจากเกาะเสม็ดของระยองนี่เอง การเที่ยวระยองจึงเหมือนเดินอยู่ในฉากของวรรณคดีไปด้วย
เมืองผลไม้รสล้ำ และน้ำปลารสเด็ด
ระยองคือหนึ่งในเมืองหลวงผลไม้ของภาคตะวันออก พระเอกคือ ทุเรียนหมอนทองระยอง ที่ได้ขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ด้วยเนื้อแน่นละเอียด หวานมัน กลิ่นไม่แรงจัด นอกจากนี้ยังมีเงาะ มังคุด ลองกอง สับปะรด และขนุนที่ออกพร้อมกันในหน้าร้อน ทำให้สวนผลไม้แบบบุฟเฟต์กลายเป็นกิจกรรมยอดฮิตของจังหวัด
ของขึ้นชื่ออีกอย่างที่หลายคนคาดไม่ถึงคือ น้ำปลา ระยองเป็นแหล่งผลิตน้ำปลาใหญ่ที่สุดของประเทศ มีโรงงานน้ำปลามากถึง 26 แห่งจากราว 35 แห่งทั่วไทย ควบคู่กับการทำกะปิและอาหารทะเลแปรรูป จึงไม่แปลกที่คำขวัญจังหวัดจะมีวลี น้ำปลารสเด็ด รวมอยู่ด้วย
ของฝากติดไม้ติดมือจึงหนีไม่พ้นทุเรียนทอด ทุเรียนกวน น้ำปลาแท้ กะปิเคย และอาหารทะเลตากแห้งจากบ้านเพและปากน้ำประแส ส่วนของกินสดๆ ในเมืองมีตลาดน้ำเกาะกลอยให้แวะชิมก๋วยเตี๋ยวและขนมไทยริมน้ำได้สบายๆ
ช่วงเวลาน่าเที่ยวและเกร็ดน่ารู้
ถ้าอยากกินผลไม้จากสวนแบบจัดเต็ม ให้มาช่วงเดือนพฤษภาคมถึงมิถุนายน ซึ่งเป็นฤดูทุเรียน เงาะ มังคุดออกพร้อมกัน และตรงกับ เทศกาลผลไม้และของดีจังหวัดระยอง งานประจำปีที่จัดต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2526 มีทั้งประกวดผลไม้ ประกวดธิดาชาวสวน และซุ้มผลไม้ราคาสวนให้ชิมกันเพลิน
สำหรับคนที่เน้นทะเลและเกาะ ช่วงหน้าหนาวถึงต้นร้อน ราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ คือจังหวะที่ฟ้าใส คลื่นลมสงบ น้ำทะเลเกาะเสม็ดใสที่สุด ส่วนทุ่งโปรงทองเที่ยวได้ตลอดปีแต่สวยสุดในวันแดดดี
เกร็ดสุดท้าย ระยองอยู่ใจกลางพื้นที่อีอีซีและนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด สมตามคำขวัญ อุตสาหกรรมก้าวหน้า แต่เพียงขับรถออกจากย่านโรงงานไม่กี่สิบกิโลเมตร ก็เจอทะเล ป่าชายเลน และสวนผลไม้ที่ยังเขียวชอุ่ม ความต่างขั้วนี้เองคือเสน่ห์ที่ทำให้ระยองเป็นจังหวัดที่ทันสมัยและเป็นธรรมชาติได้ในเวลาเดียวกัน
เกร็ดน่ารู้สำคัญ
- บ้านเกิดทางบิดาของสุนทรภู่ กวีเอกผู้แต่งพระอภัยมณี อยู่ที่บ้านกร่ำ อำเภอแกลง มีอนุสาวรีย์สุนทรภู่พร้อมรูปปั้นตัวละครจากเรื่องประดับ
- เกาะเสม็ดในอุทยานแห่งชาติเขาแหลมหญ้า-หมู่เกาะเสม็ด เชื่อกันว่าคือ เกาะแก้วพิศดาร ในวรรณคดีพระอภัยมณี
- ทุเรียนหมอนทองระยองได้ขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) จุดเด่นคือเนื้อแน่น หวานมัน กลิ่นไม่แรง
- ระยองเป็นแหล่งผลิตน้ำปลาใหญ่ที่สุดของไทย มีโรงงานน้ำปลาราว 26 แห่งจากทั้งหมดประมาณ 35 แห่งทั่วประเทศ
- ทุ่งโปรงทอง ปากน้ำประแส เป็นป่าชายเลนฟื้นฟูกว่า 6,000 ไร่ มีสะพานไม้เดินชมยาวราว 2 กิโลเมตร เข้าชมฟรี
- เทศกาลผลไม้และของดีจังหวัดระยองจัดต่อเนื่องมาตั้งแต่ พ.ศ. 2526 ช่วงเดือนพฤษภาคม มีประกวดผลไม้และธิดาชาวสวน