พัทลุง เมืองโนราหนังตะลุง ทะเลน้อยบัวแดง และเขาอกทะลุกลางเมือง
พัทลุงเป็นเมืองที่หลายคนมองข้ามเวลาวางแผนเที่ยวภาคใต้ เพราะมักนึกถึงแต่ทะเลอันดามันหรือเกาะแก่งฝั่งอ่าวไทย แต่พอได้มาเยือนจริง ๆ จะพบว่าเมืองรองริมทะเลสาบสงขลาแห่งนี้มีเสน่ห์เฉพาะตัวที่หาที่อื่นเทียบไม่ได้ ตั้งแต่ภูเขาหินปูนที่มีรูทะลุกลางเมือง ไปจนถึงทะเลสาบน้ำจืดที่ดอกบัวแดงบานสะพรั่งจนกลายเป็นทุ่งสีชมพูสุดลูกหูลูกตา
ที่นี่คือดินแดนต้นกำเนิดของศิลปะการแสดงพื้นบ้านที่คนใต้ภาคภูมิใจ ทั้งโนรา (มโนห์รา) และหนังตะลุง ที่ส่งต่อกันมาหลายชั่วอายุคน เป็นจังหวัดที่ธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ และวิถีชีวิตชาวนาริมเลผูกพันกันอย่างแนบแน่น มีคำพูดติดปากว่า "เมืองลุง" ที่ฟังแล้วอบอุ่นเป็นกันเอง
พัทลุงเหมาะกับนักเดินทางที่อยากหนีความวุ่นวาย มาสูดอากาศบริสุทธิ์ ล่องเรือดูนก ดูควายน้ำกินหญ้ากลางทะเลสาบ ปีนเขาชมวิวเมือง แล้วลงมาอิ่มอร่อยกับอาหารใต้รสจัดจ้านและขนมโบราณที่ยังหากินได้ตามตลาดเช้า เป็นจังหวัดที่ "ขึ้นเขาก็ได้ ลงเลก็ดี" อย่างแท้จริง
ความเป็นมา เมืองเก่าแก่ตั้งแต่สมัยศรีวิชัย
พัทลุงเป็นเมืองที่มีรากลึกถึงยุคก่อนประวัติศาสตร์ มีการค้นพบขวานหินขัดกระจายอยู่หลายอำเภอ และในสมัยศรีวิชัย (ราวพุทธศตวรรษที่ 13–14) บริเวณนี้เป็นชุมชนที่รับวัฒนธรรมอินเดียและพระพุทธศาสนานิกายมหายาน หลักฐานสำคัญคือพระพิมพ์ดินดิบรูปพระโพธิสัตว์และเทวดาจำนวนมากที่ขุดพบบริเวณถ้ำคูหาสวรรค์และถ้ำเขาอกทะลุ บ่งบอกว่าเมืองนี้เป็นศูนย์กลางความเชื่อมาตั้งแต่โบราณ
ชื่อ "พัทลุง" ผ่านการเปลี่ยนแปลงและย้ายที่ตั้งเมืองมาหลายครั้งตามลุ่มน้ำและทะเลสาบ จนกระทั่งปี พ.ศ. 2476 มีการจัดระเบียบการปกครองส่วนภูมิภาคใหม่ ยกเลิกระบบมณฑลเทศาภิบาล พัทลุงจึงมีฐานะเป็นจังหวัดอย่างที่เห็นในปัจจุบัน ตั้งอยู่บนฝั่งตะวันตกของทะเลสาบสงขลา ทำให้วิถีชีวิตผูกพันกับทั้งเลและภูเขามาช้านาน
ทะเลน้อยและเขาอกทะลุ สองหมุดหมายที่ต้องไป
ไฮไลต์อันดับหนึ่งของพัทลุงคือ "ทะเลน้อย" ในเขตห้ามล่าสัตว์ป่าทะเลน้อย อำเภอควนขนุน ทะเลสาบน้ำจืดและพื้นที่ชุ่มน้ำผืนใหญ่ที่เป็นบ้านของนกน้ำกว่า 287 สายพันธุ์ ช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคมดอกบัวแดงจะบานเต็มผืนน้ำกลายเป็น "ทะเลบัวแดง" สวยจับใจ นักท่องเที่ยวนิยมเหมาเรือออกไปแต่เช้าตรู่ (ราคาราว 550 บาทต่อลำ นั่งได้ไม่เกิน 5 คน) ชมพระอาทิตย์ขึ้น ดูฝูงนก ดูควายน้ำกินหญ้ากลางเล และแวะถ่ายรูปกับ "ยอยักษ์" เครื่องมือจับปลาเอกลักษณ์ของพื้นที่
อีกหมุดหมายที่พลาดไม่ได้คือ "เขาอกทะลุ" ภูเขาหินปูนสูงราว 250 เมตรที่ตั้งตระหง่านกลางตัวเมือง จุดเด่นคือโพรงขนาดใหญ่ที่มองทะลุไปอีกฟากได้จนกลายเป็นสัญลักษณ์ของจังหวัด ผู้ที่อยากชมวิวเมืองแบบพาโนรามาต้องออกแรงเดินบันได 1,066 ขั้นจากวัดคูหาสวรรค์ ใช้เวลาราว 30 นาที แลกกับทิวทัศน์ตัวเมืองพัทลุงและทะเลสาบที่กว้างไกล สำหรับคนรักทะเลสาบยังมีหาดแสนสุขลำปำ ห่างจากตัวเมืองราว 8 กิโลเมตร ที่มีทิวสนร่มรื่นและรูปปั้นโลมาอิรวดีริมทะเลสาบสงขลา
โนรา หนังตะลุง มรดกการแสดงของเมืองลุง
พัทลุงได้ชื่อว่าเป็นเมืองต้นกำเนิดของศิลปะการแสดงพื้นบ้านภาคใต้ที่สำคัญที่สุดสองอย่าง คือ "โนรา" (มโนห์รา) และ "หนังตะลุง" โนราเป็นการร่ายรำที่ใช้ท่วงท่าอ่อนช้อยผสานพลัง มีเครื่องแต่งกายลูกปัดสีสันสดใสและเทริดทรงสูงบนศีรษะ ซึ่งในปัจจุบันได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติโดยยูเนสโก สะท้อนคุณค่าระดับโลกของศิลปะแขนงนี้
ส่วนหนังตะลุงนั้นเป็นมากกว่ามหรสพ มันคือสื่อกลางที่เชื่อมโยงชุมชน เป็นบทบันทึกประวัติศาสตร์ และพื้นที่วิพากษ์สังคมผ่านตัวตลกอย่างหนูนุ้ยและเท่ง ด้วยการเชิดตัวหนังให้แสงไฟส่องเงาทาบบนจอผ้าขาว ทั้งสองศิลปะนี้ยังมีชีวิตในงานบุญและงานวัดของพัทลุงจนทุกวันนี้ หากมีโอกาสได้ชมการแสดงสด จะเข้าใจหัวใจของวัฒนธรรมใต้ได้ลึกซึ้งกว่าการอ่านจากตำราหลายเท่า
ข้าวสังข์หยด ของหรอย และขนมโบราณเมืองลุง
ของขึ้นชื่อที่สุดของพัทลุงคือ "ข้าวสังข์หยด" ข้าวพันธุ์พื้นเมืองเม็ดสีแดงปนน้ำตาล เป็นข้าวกล้องที่ได้รับการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) มีคุณค่าทางโภชนาการสูง กลิ่นหอมและเคี้ยวมัน กลายเป็นสินค้าประจำจังหวัดที่นักท่องเที่ยวซื้อกลับเป็นของฝากกันแทบทุกคน
อาหารใต้ของที่นี่รสจัดจ้านสมชื่อ ทั้งแกงไตปลา แกงส้มปลา และผักเหนาะสด ๆ ที่กินคู่กับน้ำพริก ส่วนของหวานต้องลอง "ขนมลา" ขนมโบราณทำจากแป้งข้าวเจ้าผสมน้ำผึ้งโรยเป็นเส้นฝอยทอดกรอบ นิยมทำในประเพณีสารทเดือนสิบ มีทั้งลากรอบและลาเช็ด นอกจากนี้ตลาดเช้าและร้านของฝากในเมืองยังเต็มไปด้วยขนมพื้นบ้านหากินยาก เหมาะกับการเดินชิมไปเรื่อย ๆ ในยามเช้า
ช่วงเวลาน่าเที่ยวและเกร็ดน่ารู้
ช่วงเวลาที่ดีที่สุดในการเที่ยวพัทลุงคือปลายเดือนกุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคม เพราะเป็นฤดูที่ดอกบัวแดงในทะเลน้อยบานเต็มที่ ฟ้าใส เหมาะกับการล่องเรือยามเช้า ส่วนใครที่ชอบทะเลหมอกและบรรยากาศเย็นสบาย ควรขึ้นไปจุดชมวิวควนนกเต้น อำเภอกงหรา ที่ต้องใช้รถขับเคลื่อนสี่ล้อขึ้นไปชมสายหมอกยามเช้าเหนือทิวเขา
เกร็ดเล็ก ๆ ที่ทำให้พัทลุงน่าหลงใหลคือการเป็นเมือง "ขึ้นเขาก็ได้ ลงเลก็ดี" ในวันเดียวกันคุณสามารถปีนเขาอกทะลุชมเมืองตอนสาย แล้วบ่ายแก่ ๆ ไปนั่งริมหาดแสนสุขลำปำดูพระอาทิตย์ตกเหนือทะเลสาบสงขลาได้ การเดินทางก็สะดวกเพราะมีรถไฟสายใต้ผ่านสถานีพัทลุงที่อยู่ใกล้เขาอกทะลุ ทำให้เป็นจุดหมายที่เที่ยวได้แบบไม่ต้องเร่งรีบ เหมาะกับทริปสองวันหนึ่งคืนแบบสบาย ๆ
เกร็ดน่ารู้สำคัญ
- ทะเลน้อย อำเภอควนขนุน เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีนกน้ำกว่า 287 สายพันธุ์ และมีทะเลบัวแดงบานช่วงปลายกุมภาพันธ์–พฤษภาคม
- เขาอกทะลุ ภูเขาหินปูนสูงราว 250 เมตรกลางเมือง มีโพรงทะลุเป็นสัญลักษณ์จังหวัด ขึ้นจุดชมวิวด้วยบันได 1,066 ขั้นจากวัดคูหาสวรรค์
- พัทลุงเป็นเมืองต้นกำเนิดโนรา (มโนห์รา) และหนังตะลุง โดยโนราได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของยูเนสโก
- ข้าวสังข์หยด ข้าวกล้องเม็ดสีแดงพันธุ์พื้นเมือง เป็นสินค้า GI และของฝากประจำจังหวัด
- ค่าล่องเรือชมทะเลน้อยราว 550 บาทต่อลำ นั่งได้ไม่เกิน 5 คน ออกชมพระอาทิตย์ขึ้น ดูควายน้ำและยอยักษ์
- ตั้งอยู่ริมฝั่งตะวันตกของทะเลสาบสงขลา มีหาดแสนสุขลำปำห่างจากตัวเมืองราว 8 กม. พร้อมรูปปั้นโลมาอิรวดี