นครปฐม เมืองทวารวดีริมท่าจีน องค์พระปฐมเจดีย์ ส้มโอ และข้าวหลามตำนานร้อยปี

นครปฐม (Nakhon Pathom) • ภาคกลาง • นครปฐม
นครปฐม — พระปฐมเจดีย์
ภาพประกอบ นครปฐม — พระปฐมเจดีย์ (ที่มา: Wikimedia Commons) · เครดิตรูปภาพ

นครปฐมเป็นจังหวัดที่อยู่ห่างจากกรุงเทพฯ ไม่ถึงชั่วโมงทางตะวันตก แต่ซ่อนความเป็นเมืองเก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่งของไทยไว้อย่างไม่น่าเชื่อ ใครขับรถเข้าเขตเมืองจะเห็นยอดสีทองขององค์พระปฐมเจดีย์โผล่พ้นแนวต้นไม้มาแต่ไกล เหมือนเข็มทิศบอกว่ามาถึงแล้ว ที่นี่คือดินแดนที่นักโบราณคดีเชื่อว่าเคยเป็นศูนย์กลางของอาณาจักรทวารวดีเมื่อกว่าพันปีก่อน

เสน่ห์ของนครปฐมคือการผสมกันอย่างลงตัวระหว่างความศักดิ์สิทธิ์เก่าแก่กับชีวิตริมน้ำที่ยังคึกคัก แม่น้ำท่าจีนไหลผ่านอำเภอนครชัยศรีและสามพราน หล่อเลี้ยงสวนส้มโอ ตลาดน้ำเก่าแก่ และวิถีชาวสวนที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน ขณะที่ในตัวเมืองรอบองค์พระยังเต็มไปด้วยร้านข้าวหลาม หมูสะเต๊ะ และของกินที่คนกรุงเทพฯ ยอมขับรถมาซื้อถึงที่

ไม่ว่าจะมาแบบไหว้พระทำบุญ เดินเล่นตลาดน้ำ หรือแค่หนีเมืองมากินของอร่อยแบบไปเช้าเย็นกลับ นครปฐมก็ตอบโจทย์ได้ครบในวันเดียว นี่คือเหตุผลที่จังหวัดเล็กๆ แห่งนี้ยังเป็นปลายทางยอดนิยมของคนเดินทางมาตลอด

จากทวารวดีสู่เมืองนครปฐม: ประวัติที่เก่ากว่าพันปี

พื้นที่นครปฐมมีหลักฐานการตั้งถิ่นฐานมายาวนาน นักโบราณคดีพบเมืองโบราณ ศิลปวัตถุ และโบราณสถานแบบทวารวดีจำนวนมาก จนเชื่อกันว่าบริเวณนี้เคยเป็นเมืองสำคัญหรือศูนย์กลางของวัฒนธรรมทวารวดี ซึ่งรับพระพุทธศาสนาเข้ามาตั้งแต่ยุคแรกๆ ของสุวรรณภูมิ

หัวใจของความเก่าแก่นี้คือองค์พระปฐมเจดีย์ ที่เดิมเรียกว่า พระธมเจดีย์ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ทรงมีพระราชวินิจฉัยว่าอาจสร้างขึ้นคราวที่พระสมณทูตในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราชเดินทางมาเผยแผ่ศาสนายังดินแดนแถบนี้ จึงโปรดให้บูรณปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่ สร้างเจดีย์ทรงลังกาแบบสุโขทัยครอบเจดีย์เดิมสองชั้นที่อยู่ภายในเอาไว้

ใครอยากเข้าใจรากของเมืองให้ลึกขึ้น แนะนำให้แวะพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์ ซึ่งรวบรวมโบราณวัตถุยุคทวารวดีจากนครปฐมและพื้นที่ใกล้เคียงไว้ ทำให้เห็นว่าเมืองนี้รุ่งเรืองมาก่อนกรุงศรีอยุธยานานทีเดียว

องค์พระปฐมเจดีย์และพระร่วงโรจนฤทธิ์: ที่ต้องไปให้ได้

องค์พระปฐมเจดีย์เป็นพระสถูปเจดีย์ที่ใหญ่และสูงที่สุดในประเทศไทย ตั้งเด่นเป็นสง่าอยู่กลางวัดพระปฐมเจดีย์ราชวรมหาวิหาร พระอารามหลวงชั้นเอกชนิดราชวรมหาวิหาร และยังเป็นตราประจำจังหวัดนครปฐมด้วย การเดินรอบลานองค์พระในยามเย็นเป็นกิจกรรมที่คนนครปฐมและนักท่องเที่ยวต่างชื่นชอบ

จุดสำคัญที่พลาดไม่ได้คือ พระร่วงโรจนฤทธิ์ พระพุทธรูปยืนปางห้ามญาติศิลปะสุโขทัย ประดิษฐานอยู่ในวิหารด้านทิศเหนือขององค์พระ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 โปรดให้อัญเชิญมาประดิษฐานและพระราชทานนามเต็มว่า พระร่วงโรจนฤทธิ์ ศรีอินทราทิตย์ ธรรโมภาส มหาวชิราวุธ ราชปูชนียบพิตร ชาวบ้านนิยมเรียกสั้นๆ ว่าหลวงพ่อพระร่วง ถือเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่เมืองที่ผู้คนมากราบขอพรไม่ขาดสาย

ไม่ไกลกันคือพระราชวังสนามจันทร์ ที่รัชกาลที่ 6 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้น ภายในมีพระที่นั่งงดงามอย่างพระที่นั่งพิมานปฐม พระที่นั่งสามัคคีมุขมาตย์ พระตำหนักทับแก้ว และอนุสาวรีย์ ย่าเหล สุนัขทรงเลี้ยงที่พระองค์โปรดมาก ปัจจุบันบริเวณนี้ร่มรื่นด้วยต้นไม้ใหญ่และเป็นที่ตั้งของมหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตสนามจันทร์ เปิดให้เข้าชมทุกวันเวลา 09.00-16.00 น.

ตลาดน้ำริมท่าจีนและงานนมัสการองค์พระ

วิถีริมน้ำคืออีกหนึ่งหัวใจของนครปฐม ตลาดน้ำดอนหวายริมแม่น้ำท่าจีนในอำเภอสามพรานมีอายุกว่า 100 ปี โดดเด่นด้วยอาหารพื้นบ้านทั้งคาวหวาน ก๋วยเตี๋ยวสูตรโบราณ บะหมี่เกี๊ยว และขนมไทยอย่างบัวลอย บ้าบิ่น ข้าวเหนียวปิ้ง เปิดทุกวัน 08.00-18.00 น. ส่วนตลาดน้ำวัดลำพญาก็เป็นตลาดน้ำชื่อดังอีกแห่งที่ชาวบ้านพายเรือนำผัก ผลไม้ และปลาสดมาขาย พร้อมของหวานสูตรโบราณให้ชิม

งานประเพณีที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของจังหวัดคือ งานเทศกาลนมัสการองค์พระปฐมเจดีย์ จัดในช่วงเดือน 12 ราววันขึ้น 12 ค่ำถึงแรม 4 ค่ำ ตรงกับต้นเดือนพฤศจิกายนของทุกปี ต่อเนื่องยาวนานหลายวันหลายคืน ประเพณีนี้มีมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 หลังการบูรณปฏิสังขรณ์องค์พระครั้งใหญ่ เพื่อให้พุทธศาสนิกชนได้นมัสการพระบรมสารีริกธาตุและกราบพระร่วงโรจนฤทธิ์

ภายในงานคึกคักด้วยร้านค้ากว่าร้อยร้าน การแสดงมหรสพ และที่เป็นเอกลักษณ์คือประเพณีลอยกระทงสายน้ำประวัติศาสตร์ ณ คลองเจดีย์บูชา ที่ขุดมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 เชื่อมเมืองกับองค์พระ ทำให้บรรยากาศช่วงนี้เป็นทั้งงานบุญและงานวัดที่มีชีวิตชีวาที่สุดของปี

ส้มโอนครชัยศรี ข้าวหลามตำนาน และของฝากขึ้นชื่อ

ของขึ้นชื่ออันดับหนึ่งของนครปฐมคือ ส้มโอนครชัยศรี ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ปลูกในเขตอำเภอนครชัยศรีและสามพรานริมแม่น้ำท่าจีน พันธุ์เด่นคือพันธุ์ทองดี เนื้อสีชมพูอมแดง ฉ่ำนิ่ม รสหวานอมเปรี้ยว ไม่ขมไม่ซ่า และพันธุ์ขาวน้ำผึ้ง เนื้อสีขาวออกน้ำผึ้ง เปลือกบาง เนื้อแน่น เป็นส้มโอที่เลื่องชื่อมาตั้งแต่ครั้งรัชกาลที่ 5

อีกหนึ่งของฝากในตำนานคือ ข้าวหลามนครปฐม ที่มีประวัติยาวนานกว่าร้อยปี เอกลักษณ์คือการปิดปากกระบอกด้วยจุกใบตองแห้งเพื่อเพิ่มความหอมตอนเผา รสไม่หวานจัด ข้าวเหนียวกำลังดีไม่แฉะไม่แข็ง ร้านดังอย่างข้าวหลามแม่ลูกจันทร์มีให้เลือกทั้งข้าวหลามขาว ข้าวหลามดำ สังขยา ข้าวหลามใบเตย อัญชัน ไปจนถึงข้าวหลามบ๊ะจ่างที่อัดแน่นด้วยถั่ว หมู เห็ดหอม กุ้งแห้ง ไข่เค็ม และแปะก๊วย

นอกจากนี้ยังมีหมูสะเต๊ะ ขนมหวาน และผลไม้ตามฤดูกาลให้เลือกซื้อตามตลาดต่างๆ เช่น ตลาดโต้รุ่งองค์พระปฐมเจดีย์ ตลาดท่านา ตลาดนครชัยศรี และตลาดน้ำดอนหวาย เรียกได้ว่าใครมานครปฐมแล้วกลับมือเปล่าถือว่าพลาด

ช่วงเวลาน่าเที่ยวและเกร็ดน่ารู้

นครปฐมเที่ยวได้ตลอดทั้งปีเพราะอยู่ใกล้กรุงเทพฯ มาก แต่ช่วงที่คึกคักและคุ้มที่สุดคือต้นเดือนพฤศจิกายน ซึ่งตรงกับงานนมัสการองค์พระปฐมเจดีย์ ได้ทั้งไหว้พระ เดินงานวัด และชมลอยกระทงสายที่คลองเจดีย์บูชาในคราวเดียว ส่วนช่วงปลายปีถึงต้นปีอากาศเย็นสบาย เหมาะกับการเดินตลาดน้ำและเที่ยวสวนผลไม้

หากมาช่วงวันธรรมดาเช้าๆ ตลาดน้ำดอนหวายและวัดลำพญาจะไม่แออัด เดินสบายและได้บรรยากาศริมแม่น้ำท่าจีนเต็มที่ ขณะที่วันเสาร์-อาทิตย์คนจะเยอะแต่ของกินครบครันกว่า ใครชอบความสงบแนะนำให้แวะพุทธมณฑลในเขตติดต่อกัน ซึ่งเป็นศูนย์กลางทางพระพุทธศาสนาที่ร่มรื่นด้วยพื้นที่สีเขียวกว้างขวาง

เกร็ดที่หลายคนไม่รู้คือ ชื่อ นครปฐม มีความหมายว่าเมืองแรกหรือเมืองเริ่มต้น สอดคล้องกับความเชื่อว่าที่นี่เป็นจุดที่พระพุทธศาสนาเข้ามาสู่ดินแดนสุวรรณภูมิเป็นแห่งแรก ทำให้ทุกย่างก้าวในเมืองนี้มีเรื่องราวประวัติศาสตร์ซ่อนอยู่เสมอ

เกร็ดน่ารู้สำคัญ

เล่นเกมรู้จักจังหวัดนี้

ลองเล่นกับจังหวัดไหน →

จังหวัดใกล้เคียง