ลพบุรี เมืองลิง ราชธานีพระนารายณ์ และทุ่งทานตะวันบานสะพรั่ง
ลพบุรีเป็นจังหวัดที่เดินไปทางไหนก็เหมือนเปิดหนังสือประวัติศาสตร์หลายเล่มซ้อนกันอยู่ในเมืองเดียว ใต้เงาปรางค์ขอมสีน้ำตาลแดงมีฝูงลิงแสมไต่ตามกำแพง ถัดไปไม่กี่ก้าวคือกำแพงวังที่ทูตฝรั่งเศสเคยเดินผ่านเมื่อสามร้อยกว่าปีก่อน เมืองนี้มีชื่อเก่าว่า ละโว้ หรือ ลวปุระ ปรากฏในหลักฐานมาตั้งแต่สมัยทวารวดี และพบร่องรอยการอยู่อาศัยของมนุษย์ต่อเนื่องยาวนานหลายพันปี
คนทั่วไปรู้จักลพบุรีในฐานะ เมืองลิง แต่จริง ๆ แล้วเสน่ห์ของที่นี่ลึกกว่านั้นมาก ลพบุรีเคยเป็นราชธานีแห่งที่สองในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช เป็นจุดที่อารยธรรมขอม อยุธยา และยุโรปมาบรรจบกันแบบที่หาดูได้ยากในเมืองไทย พอออกนอกตัวเมืองก็เจอภูเขา เขื่อนใหญ่ และทุ่งดอกไม้สีทองที่บานพร้อมกันเป็นพรม
บทความนี้จะพาไปรู้จักลพบุรีให้รอบด้าน ตั้งแต่ประวัติเมืองเก่าแก่ โบราณสถานที่ต้องไปเห็นกับตา เทศกาลแปลกที่ดังไปทั่วโลก ไปจนถึงของกินของฝากและช่วงเวลาที่ควรไปเที่ยวให้คุ้มที่สุด
จากลวปุระถึงราชธานีของพระนารายณ์
ลพบุรีมีอายุยาวนานจนนับเป็นพัน ๆ ปี ในยุคแรกเรียกกันว่า เมืองละโว้ หรือ ลวปุระ ปรากฏชื่อในหลักฐานร่วมสมัยตั้งแต่ราวพุทธศตวรรษที่ 12 และเคยเป็นเมืองสำคัญในเครือข่ายอารยธรรมขอม จึงทิ้งมรดกเป็นปราสาทศิลาแลงและพระปรางค์แบบขอมไว้กลางเมืองจนถึงทุกวันนี้
จุดเปลี่ยนใหญ่มาถึงในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช (ครองราชย์ พ.ศ. 2199-2231) พระองค์ทรงสถาปนาลพบุรีให้เป็นราชธานีแห่งที่สองของกรุงศรีอยุธยา ใช้เป็นที่ประทับและที่ว่าราชการอีกแห่งหนึ่ง ช่วงเวลานี้เองที่ลพบุรีเฟื่องฟูถึงขีดสุด มีการติดต่อกับชาติตะวันตกอย่างฝรั่งเศส มีวิศวกรและสถาปนิกต่างชาติเข้ามาช่วยออกแบบอาคาร ทำให้เมืองมีกลิ่นอายไทยผสมยุโรปอย่างที่ไม่เหมือนเมืองไหน
มรดกจากยุคพระนารายณ์ยังอยู่ครบให้เดินชมได้จริง ทั้งกำแพงวัง ระบบท่อประปาดินเผา และอาคารแบบตะวันตก ทำให้การเที่ยวลพบุรีเหมือนได้ย้อนเวลากลับไปดูยุคทองของเมืองด้วยตัวเอง
โบราณสถานที่ต้องไปเห็นกับตา
หัวใจของเมืองเก่าคือ พระปรางค์สามยอด ปราสาทศิลาแลงสามองค์เรียงกันแบบศิลปะขอม เดิมเป็นเทวสถานในศาสนาพุทธนิกายมหายาน ต่อมาในสมัยสมเด็จพระนารายณ์ได้บูรณะดัดแปลงเป็นวัดในพระพุทธศาสนา จุดนี้เป็นแลนด์มาร์กที่ฝูงลิงแสมอาศัยอยู่หนาแน่นที่สุด ถ่ายรูปได้สวยแต่ต้องระวังของในมือให้ดี
ใกล้กันคือ ศาลพระกาฬ ที่ชาวลพบุรีเคารพนับถือ ชาวบ้านเชื่อว่าฝูงลิงรอบศาลเป็นบริวารของเจ้าพ่อพระกาฬ คนที่มาสักการะมักนำผลไม้มาเลี้ยงลิงเป็นการทำบุญ ทำให้บริเวณนี้คึกคักตลอดวัน
ส่วนที่ห้ามพลาดคือ พระนารายณ์ราชนิเวศน์ พระราชวังที่สมเด็จพระนารายณ์โปรดให้สร้าง สถาปัตยกรรมเป็นไทยผสมตะวันตกจากฝีมือวิศวกรชาวฝรั่งเศส ปัจจุบันเป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสมเด็จพระนารายณ์ และอีกแห่งคือ บ้านวิชาเยนทร์ หรือบ้านหลวงรับราชทูต ที่พำนักของเจ้าพระยาวิชาเยนทร์ (คอนสแตนติน ฟอลคอน) กลุ่มอาคารอิฐแบบยุโรปพร้อมโบสถ์คริสต์ ที่ยังเห็นเค้าความรุ่งเรืองของยุคนั้นได้ชัดเจน
เทศกาลโต๊ะจีนลิง งานแปลกระดับโลก
ถ้าจะมีงานไหนที่ทำให้ลพบุรีดังไปทั่วโลก ก็ต้องเป็น เทศกาลโต๊ะจีนลิง ที่จัดขึ้นในช่วงวันอาทิตย์สัปดาห์สุดท้ายของเดือนพฤศจิกายนทุกปี บริเวณศาลพระกาฬและพระปรางค์สามยอด งานนี้จัดครั้งแรกตั้งแต่ปี พ.ศ. 2532 โดยมีแนวคิดง่าย ๆ แต่ไม่เหมือนใคร คือจัดเลี้ยงโต๊ะจีนให้ ลิง เป็นแขกผู้มีเกียรติ
ในงานจะมีการตั้งโต๊ะเรียงราย วางผลไม้ ผัก น้ำอัดลม และขนมหลากหลายเต็มโต๊ะ แล้วปล่อยให้ฝูงลิงแสมนับพันตัวขึ้นมากินกันอย่างอิสระ เป็นภาพที่นักท่องเที่ยวและสื่อมวลชนจากทั่วโลกแห่กันมาบันทึก จนเทศกาลนี้ถูกยกให้เป็นหนึ่งในเทศกาลที่แปลกที่สุดในโลก
อีกงานใหญ่ประจำปีคือ งานแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ที่จัดในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ ผู้คนจะแต่งกายชุดไทยย้อนยุค จัดขบวนแห่และตลาดย้อนสมัยรอบพระนารายณ์ราชนิเวศน์ บรรยากาศทั้งเมืองกลับไปเป็นยุคกรุงศรีอยุธยาอีกครั้ง
ของกินของฝากขึ้นชื่อเมืองลพบุรี
ของฝากที่เป็นเอกลักษณ์ที่สุดของลพบุรีคือ ดินสอพอง ซึ่งเมืองนี้ผลิตมาแต่โบราณและขึ้นชื่อว่าเนื้อละเอียดที่สุดในประเทศ ต่อยอดมาเป็น ไข่เค็มดินสอพอง ที่นำดินสอพองคลุกเกลือพอกไข่แล้วบ่มในแกลบ เป็นของฝากยอดนิยมที่หาได้เฉพาะที่นี่
ด้านผลไม้ ลพบุรีมีชื่อเรื่อง น้อยหน่า โดยเฉพาะสายพันธุ์ที่เลื่องชื่อมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 และ กระท้อน ที่มีงานเทศกาลกระท้อนหวานประจำปีในช่วงเดือนมิถุนายน-กรกฎาคม เพื่อส่งเสริมผลผลิตของชาวสวนเมืองลพบุรี ส่วนของกินพื้นถิ่นที่น่าลองยังมีปลาส้มฟักและเห็ดในน้ำมะพร้าวที่เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่น
อีกหนึ่งภาพจำของลพบุรีคือการเป็น เมืองทหาร ศูนย์กลางด้านการทหารที่สำคัญลำดับต้น ๆ ของประเทศ มีหน่วยรบและสถาบันทหารหลายแห่ง ทำให้บรรยากาศเมืองมีความเป็นระเบียบและมีประวัติศาสตร์ทหารแทรกอยู่ในวิถีชีวิตคนเมือง
ธรรมชาติและช่วงเวลาน่าเที่ยว
พอออกจากตัวเมือง ลพบุรีเปลี่ยนโหมดเป็นเมืองธรรมชาติทันที จุดที่โด่งดังที่สุดคือ ทุ่งทานตะวัน ที่ลพบุรีปลูกมากเป็นอันดับต้น ๆ ของประเทศ ดอกจะบานสะพรั่งเป็นทุ่งสีทองในช่วงเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ เป็นภาพที่นักถ่ายรูปรอคอยกันทั้งปี
อีกหมุดหมายคือ เขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ เขื่อนดินที่ยาวที่สุดในประเทศไทย เกิดจากแนวพระราชดำริของในหลวงรัชกาลที่ 9 ในหน้าหนาวจะมี รถไฟลอยน้ำ วิ่งผ่านสันเขื่อนและจอดให้นักท่องเที่ยวลงไปชมวิวกลางน้ำราว 20 นาที กลายเป็นทริปยอดฮิตที่จองกันแน่นทุกปี ส่วนสายพิชิตยอดเขาห้ามพลาด เขาวงพระจันทร์ ภูเขาที่สูงที่สุดของจังหวัด สูงราว 650 เมตร มีบันไดขึ้นยอดเขาถึง 3,790 ขั้น
ช่วงเวลาที่เหมาะที่สุดในการเที่ยวลพบุรีคือเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ เพราะอากาศเย็นสบาย ทุ่งทานตะวันกำลังบาน รถไฟลอยน้ำเปิดให้บริการ และยังได้ลุ้นเจอเทศกาลโต๊ะจีนลิงปลายพฤศจิกายนกับงานแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์ในเดือนกุมภาพันธ์อีกด้วย เรียกได้ว่ามาครั้งเดียวเก็บครบทั้งประวัติศาสตร์ ธรรมชาติ และเทศกาล
เกร็ดน่ารู้สำคัญ
- ชื่อเดิมคือ ละโว้ หรือ ลวปุระ เมืองโบราณที่มีร่องรอยมนุษย์อาศัยต่อเนื่องหลายพันปี และเคยเป็นเมืองสำคัญในอารยธรรมขอม
- สมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงสถาปนาลพบุรีเป็นราชธานีแห่งที่สองของกรุงศรีอยุธยา (ครองราชย์ พ.ศ. 2199-2231)
- พระปรางค์สามยอดเป็นปราสาทศิลาแลงสามองค์แบบขอม เดิมเป็นเทวสถานพุทธมหายาน ต่อมาดัดแปลงเป็นวัดในสมัยพระนารายณ์
- เทศกาลโต๊ะจีนลิงจัดครั้งแรกปี พ.ศ. 2532 ในวันอาทิตย์สัปดาห์สุดท้ายของเดือนพฤศจิกายน บริเวณศาลพระกาฬ-พระปรางค์สามยอด
- ของฝากเอกลักษณ์คือดินสอพองเนื้อละเอียดที่สุดในไทยและไข่เค็มดินสอพอง พร้อมน้อยหน่าและกระท้อนหวานชื่อดัง
- เขาวงพระจันทร์เป็นภูเขาสูงที่สุดของจังหวัด สูงราว 650 เมตร มีบันไดขึ้นยอด 3,790 ขั้น และมีเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ เขื่อนดินยาวที่สุดในไทยพร้อมรถไฟลอยน้ำหน้าหนาว