ลำพูน เมืองพันปีแห่งหริภุญชัย ลำไยหวานและสลากย้อมหนึ่งเดียวในโลก
ในบรรดาจังหวัดทางภาคเหนือ ลำพูนอาจเป็นจังหวัดที่หลายคนขับรถผ่านเลยไปเชียงใหม่โดยไม่ทันสังเกต ทั้งที่เมืองเล็กๆ ริมแม่น้ำกวงแห่งนี้คือเมืองที่เก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่งของแผ่นดินล้านนา มีอายุยืนยาวกว่าพันสามร้อยปี เก่ากว่าเชียงใหม่ที่อยู่ห่างไปเพียงยี่สิบกว่ากิโลเมตรเสียอีก ที่นี่เคยเป็นศูนย์กลางของอาณาจักรหริภุญชัย ดินแดนที่ปกครองโดยพระนางจามเทวี ปฐมกษัตรีย์ผู้หญิงที่ตำนานเล่าขานกันมาจนถึงทุกวันนี้
เดินเข้าเขตเมืองเก่าลำพูน เราจะเห็นกำแพงดินและคูเมืองโบราณยังหลงเหลือร่องรอยอยู่ ใจกลางเมืองมีองค์พระธาตุหริภุญชัยสีทองอร่ามตั้งตระหง่าน เป็นหมุดหมายที่มองเห็นได้แต่ไกล รอบๆ เป็นบ้านไม้เก่า ร้านกาแฟเล็กๆ และวิถีชีวิตที่ยังคงเนิบช้าแบบเมืองเหนือแท้ๆ ไม่พลุกพล่านเหมือนเมืองท่องเที่ยวใหญ่
ลำพูนเป็นจังหวัดที่มีพื้นที่เล็กที่สุดในภาคเหนือ แต่กลับอัดแน่นด้วยเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ ศิลปะ และของกินของฝากที่หาที่อื่นยาก ตั้งแต่ลำไยหวานฉ่ำที่ขึ้นชื่อที่สุดในประเทศ ผ้าไหมยกดอกฝีมือประณีต ไปจนถึงประเพณีสลากย้อมที่ว่ากันว่ามีเพียงหนึ่งเดียวในโลก
ตำนานพระนางจามเทวีและอาณาจักรหริภุญชัย
ลำพูนมีชื่อเดิมว่า นครหริภุญชัย ตามตำนานเล่าว่าฤๅษีวาสุเทพเป็นผู้สร้างเมืองขึ้น แล้วจึงไปทูลเชิญพระนางจามเทวี ราชธิดาจากอาณาจักรละโว้ (ลพบุรี) ขึ้นมาปกครองเป็นปฐมกษัตริย์ เรื่องราวการเสด็จขึ้นเหนือของพระนางพร้อมไพร่พลและพระสงฆ์ กลายเป็นรากฐานของพระพุทธศาสนาและศิลปวัฒนธรรมที่หยั่งลึกในแผ่นดินนี้
พระนางจามเทวีทรงปกครองเมืองหริภุญชัยอยู่นานกว่าแปดสิบปี ทรงทำนุบำรุงบ้านเมืองให้รุ่งเรืองทั้งด้านการค้าและศาสนา ทรงสร้างและบูรณะวัดวาอารามไว้มากมาย จนชื่อของพระนางกลายเป็นสัญลักษณ์ของเมืองมาจนทุกวันนี้ ทั้งชื่อถนน ชื่อวัด ไปจนถึงอนุสาวรีย์ที่ชาวลำพูนยังมากราบไหว้ขอพรอยู่เสมอ อาณาจักรหริภุญชัยดำรงอยู่หลายร้อยปีก่อนจะถูกพญามังรายผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของล้านนาในเวลาต่อมา
วัดเก่าแก่ที่ต้องไปสักการะ
หัวใจของการเที่ยวลำพูนคือการตามรอยพระอารามโบราณ เริ่มที่ วัดพระธาตุหริภุญชัย วรมหาวิหาร พระอารามหลวงชั้นเอกใจกลางเมือง ที่ตั้งของพระบรมธาตุหริภุญชัย เจดีย์ทรงระฆังหุ้มทองจังโกที่สร้างในราวพุทธศตวรรษที่ 17 สมัยพญาอาทิตยราช ถือเป็นพระธาตุประจำปีเกิดของคนเกิดปีระกา และเป็นปูชนียสถานคู่บ้านคู่เมืองที่ชาวล้านนาเคารพศรัทธา
ไม่ไกลกันคือ วัดจามเทวี หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า วัดกู่กุด เจดีย์สี่เหลี่ยมทรงปราสาทที่มีพระพุทธรูปประดับเป็นชั้นๆ เชื่อกันว่าเป็นที่บรรจุพระอัฐิของพระนางจามเทวี ส่วนใครที่ออกนอกเมืองไปทางอำเภอป่าซาง ราว 19 กิโลเมตร จะพบ วัดพระพุทธบาทตากผ้า พระอารามหลวงที่ตั้งอยู่ระหว่างดอยม่อนช้างกับดอยเครือ มีรอยพระพุทธบาทและบันไดนาคทอดยาวขึ้นเขา เป็นทั้งสถานที่ปฏิบัติธรรมและจุดชมวิวที่สวยงาม
สลากย้อม ประเพณีหนึ่งเดียวในโลก
หากมาลำพูนช่วงเดือนกันยายน อย่าพลาดงานประเพณีสลากย้อม ที่ชาวเมืองภาคภูมิใจว่าเป็น หนึ่งเดียวในโลก จัดขึ้นบริเวณวัดพระธาตุหริภุญชัย ก่อนวันออกพรรษา สลากย้อมพัฒนามาจากประเพณีตานก๋วยสลากของล้านนา แต่มีเอกลักษณ์ตรงที่เป็นการทำบุญของหญิงสาวที่มีอายุครบบวช เพื่อทดแทนการบวชที่ผู้หญิงทำไม่ได้
ไฮไลต์ของงานคือ ต้นสลากย้อม โครงไม้ไผ่สูงตระหง่านกว่าสิบเมตร ประดับด้วยเครื่องอุปโภคบริโภค ผ้า ของใช้ และธนบัตร ตกแต่งสีสันสวยงาม มีการประกวดความสูงและความงดงาม พร้อมการแข่งขัน ฮ่ำกะโลง หรือการขับขานบทกลอนพื้นเมือง ขบวนแห่ต้นสลากย้อมที่สูงเสียดฟ้าเคลื่อนเข้าสู่วัด เป็นภาพที่หาดูได้ยากและสะท้อนรากเหง้าวัฒนธรรมล้านนาได้อย่างลึกซึ้ง
ลำไยหวาน ผ้าไหมยกดอก และของกินขึ้นชื่อ
พูดถึงลำพูน คนไทยจำนวนมากจะนึกถึง ลำไย ขึ้นมาทันที เพราะที่นี่คือแหล่งปลูกลำไยคุณภาพดีที่สุดของประเทศ มีทั้งพันธุ์อีดอเนื้อหนารสหวาน ในช่วงเดือนสิงหาคมจะมีงานเทศกาลลำไยลำพูน ทั้งการประกวดลำไย ขบวนรถลำไย และการแข่งกินลำไย คึกคักทั้งเมือง นอกจากกินสดแล้ว ลำไยอบแห้งก็เป็นของฝากยอดนิยมติดไม้ติดมือกลับบ้าน
งานหัตถกรรมที่ทำให้ลำพูนมีชื่อเสียงคือ ผ้าไหมยกดอก ทอด้วยมือลวดลายประณีต โดยเฉพาะจากย่านบ้านเวียงยองและบ้านศรีเมืองยู้ ที่สืบทอดฝีมือกันมายาวนาน ส่วนเรื่องของกิน ก๋วยเตี๋ยวลำพูน เป็นเมนูที่นักชิมต้องลอง รวมถึงข้าวซอย น้ำพริกอ่อง และขนมจีนน้ำเงี้ยวแบบเมืองเหนือ ที่หากินได้ตามร้านในตัวเมือง
ช่วงเวลาน่าเที่ยวและเกร็ดน่ารู้
ลำพูนเที่ยวได้ตลอดทั้งปี แต่ช่วงที่น่ามาที่สุดคือเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ อากาศเย็นสบาย เหมาะกับการเดินเที่ยววัดและถ่ายรูปเมืองเก่า ใครชอบงานประเพณีก็เลือกมาช่วงเดือนสิงหาคมเพื่อชมเทศกาลลำไย หรือเดือนกันยายนเพื่อชมสลากย้อม ส่วนเทศกาลสงกรานต์ลำพูนก็มีเอกลักษณ์ตรงพิธีสรงน้ำพระบรมธาตุหริภุญชัยที่งดงาม
ข้อดีของลำพูนคืออยู่ใกล้เชียงใหม่มาก ขับรถจากตัวเมืองเชียงใหม่เพียงประมาณ 30-40 นาที จึงเหมาะมากที่จะแวะมาเที่ยวแบบวันเดย์ทริป หรือนอนพักสักคืนเพื่อสัมผัสบรรยากาศเมืองเงียบสงบ ราคาที่พักและอาหารยังย่อมเยากว่าเมืองใหญ่ และผู้คนเป็นมิตร ทำให้ลำพูนเป็นจุดหมายที่คุ้มค่าสำหรับคนที่อยากหนีความวุ่นวายมาสัมผัสล้านนาแบบดั้งเดิม
เกร็ดน่ารู้สำคัญ
- ลำพูนเดิมคือนครหริภุญชัย เมืองเก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่งของล้านนา อายุกว่า 1,300 ปี และเป็นจังหวัดที่มีพื้นที่เล็กที่สุดในภาคเหนือ
- พระนางจามเทวี ราชธิดาจากอาณาจักรละโว้ คือปฐมกษัตริย์ผู้ปกครองหริภุญชัยกว่า 80 ปี
- พระบรมธาตุหริภุญชัยในวัดพระธาตุหริภุญชัยเป็นพระธาตุประจำปีเกิดของคนเกิดปีระกา สร้างราวพุทธศตวรรษที่ 17
- วัดจามเทวี (วัดกู่กุด) มีเจดีย์ทรงปราสาทสี่เหลี่ยมที่เชื่อว่าบรรจุพระอัฐิพระนางจามเทวี
- ประเพณีสลากย้อมจัดที่วัดพระธาตุหริภุญชัยช่วงเดือนกันยายน มีต้นสลากย้อมสูงกว่า 10 เมตร ถือเป็นประเพณีหนึ่งเดียวในโลก
- ลำพูนเป็นแหล่งปลูกลำไยคุณภาพดีที่สุดของไทย และมีผ้าไหมยกดอกทอมือชื่อดังจากบ้านเวียงยอง