กำแพงเพชร เมืองมรดกโลกริมน้ำปิง เที่ยวเมืองเก่าศิลาแลง ชิมกล้วยไข่หวานหอม
ถ้าขับรถลงใต้ตามทางหลวงหมายเลข 1 มุ่งสู่นครสวรรค์ คุณจะผ่านจังหวัดเล็กๆ ริมแม่น้ำปิงที่หลายคนมักขับเลยไป ทั้งที่ในความเงียบสงบนั้นซ่อนเมืองโบราณอายุกว่า 700 ปีที่ได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกเอาไว้ นั่นคือ "กำแพงเพชร" เมืองที่ชื่อก็บอกอยู่แล้วว่าเคยเป็นปราการสำคัญ มีกำแพงศิลาแลงสีน้ำตาลแดงทอดยาวขนานไปกับลำน้ำ เป็นด่านหน้าคอยปกป้องอาณาจักรสุโขทัยมาแต่ครั้งโบราณ
กำแพงเพชรเป็นจังหวัดที่ผสมผสานสองโลกเข้าไว้ด้วยกันอย่างลงตัว ด้านหนึ่งคือเมืองเก่าที่เต็มไปด้วยเจดีย์ศิลาแลง วิหารร้าง และรูปปั้นช้างที่ยืนเฝ้ามากว่าหกศตวรรษ อีกด้านหนึ่งคือผืนป่าตะวันตกอันอุดมสมบูรณ์ของอุทยานแห่งชาติคลองลานและแม่วงก์ ที่มีน้ำตกสูงร้อยเมตรและสายหมอกปกคลุมยอดเขา
และถ้าพูดถึงกำแพงเพชรโดยไม่เอ่ยถึง "กล้วยไข่" ก็คงไม่ครบ เพราะนี่คือเมืองหลวงของกล้วยไข่เปลือกสีทอง เนื้อแน่น รสหอมหวานที่ใครผ่านมาต้องแวะซื้อติดมือกลับบ้าน เป็นของฝากที่กลายเป็นเอกลักษณ์ประจำจังหวัดไปแล้ว
เมืองมรดกโลกริมแม่น้ำปิง ที่มาของชื่อ "กำแพงเพชร"
กำแพงเพชรเคยเป็นเมืองหน้าด่านสำคัญของอาณาจักรสุโขทัย ตั้งอยู่ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำปิง ผังเมืองมีรูปร่างคล้ายสี่เหลี่ยมคางหมูวางตัวยาวขนานไปกับลำน้ำ จุดเด่นที่ทำให้เมืองนี้แตกต่างจากที่อื่นคือการใช้ "ศิลาแลง" ก้อนสีน้ำตาลแดงมาก่อสร้างกำแพงเมืองและศาสนสถานเกือบทั้งหมด เชื่อกันว่ากำแพงเมืองที่เห็นในปัจจุบันก่อสร้างขึ้นในราวสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถแห่งกรุงศรีอยุธยา
ความสำคัญทางประวัติศาสตร์ทำให้อุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชรได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกจากองค์การยูเนสโกเมื่อ พ.ศ. 2534 ภายใต้ชื่อ "เมืองประวัติศาสตร์สุโขทัยและเมืองบริวาร" ร่วมกับสุโขทัยและศรีสัชนาลัย พื้นที่อุทยานฯ มีขนาดราว 3.4 ตารางกิโลเมตร แบ่งเป็นกลุ่มโบราณสถานในกำแพงเมือง และกลุ่มในเขต "อรัญญิก" หรือป่าสำหรับพระสงฆ์ปฏิบัติธรรมที่อยู่นอกกำแพงทางทิศเหนือ
เดินชมวัดพระแก้ว วัดช้างรอบ และโบราณสถานศิลาแลง
หัวใจของอุทยานประวัติศาสตร์คือ "วัดพระแก้ว" อารามหลวงขนาดใหญ่ใจกลางเมือง ภายในมีเจดีย์ทรงระฆังที่ฐานประดับด้วยสิงห์ปูนปั้นล้อมรอบถึง 32 ตัว และวิหารที่เคยประดิษฐานพระพุทธรูปสามองค์ ซึ่งวันนี้เหลือเพียงองค์พระที่ผุกร่อนตามกาลเวลา แต่กลับสวยงามด้วยร่องรอยแห่งความเก่าแก่ ถัดออกไปไม่ไกลคือศาลพระอิศวร เทวสถานที่เคยพบเทวรูปพระอิศวรสำริดสำคัญ
เมื่อออกนอกกำแพงเมืองไปทางทิศเหนือเข้าสู่เขตอรัญญิก จะพบ "วัดช้างรอบ" ที่ตั้งอยู่บนเนินลูกรัง เจดีย์ประธานทรงระฆังกลมมีฐานสี่เหลี่ยมจัตุรัสยกสูง แต่ละด้านยาวราว 31 เมตร รอบฐานประดับด้วยช้างปูนปั้นทรงเครื่องโผล่ออกมาครึ่งตัวมากถึง 68 เชือก ดูเหมือนกองทัพช้างกำลังแบกองค์เจดีย์เอาไว้ บรรยากาศใต้ร่มไม้ใหญ่ทำให้ที่นี่เป็นจุดที่นักท่องเที่ยวชอบมาเดินถ่ายภาพในยามเช้าและเย็น
นครชุม ต้นกำเนิดพระซุ้มกอ "มีกูไว้ไม่จน"
ข้ามแม่น้ำปิงไปฝั่งตรงข้ามเมือง คือชุมชนโบราณ "นครชุม" เมืองเก่าที่รุ่งเรืองในสมัยพญาลิไท ที่นี่เป็นที่ตั้งของวัดพระบรมธาตุนครชุม พระอารามหลวงที่มีเจดีย์ทรงพม่าสีทองอร่ามเป็นหลักของชุมชน
นครชุมยังเป็นแหล่งกำเนิดของพระเครื่องอันเลื่องชื่อที่สุดของเมือง นั่นคือ "พระกำแพงซุ้มกอ" หนึ่งในชุดพระเบญจภาคีที่นักสะสมทั่วประเทศใฝ่หา ตำนานเล่าว่าสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) แห่งวัดระฆัง เดินทางมาเยี่ยมญาติที่กำแพงเพชรแล้วพบศิลาจารึกที่บอกถึงเจดีย์เก่าริมน้ำปิง เมื่อเปิดกรุจึงพบพระซุ้มกอจำนวนมาก พุทธคุณด้านโชคลาภเงินทองทำให้เกิดคำกล่าวติดปากว่า "มีกูไว้ไม่จน" สืบมาจนปัจจุบัน
แช่บ่อน้ำพุร้อนพระร่วง ผจญภัยน้ำตกคลองลาน
กำแพงเพชรไม่ได้มีแค่เมืองเก่า แต่ยังมีธรรมชาติให้พักผ่อน "บ่อน้ำพุร้อนพระร่วง" หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า "บึงสาบ" เป็นบ่อน้ำพุร้อนธรรมชาติที่มีน้ำผุดขึ้นมาจากใต้ดินถึง 5 จุด อุณหภูมิราว 58 องศาเซลเซียส ปัจจุบันปรับภูมิทัศน์เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ มีบริการห้องอาบน้ำแร่และนวดแผนโบราณ เหมาะแก่การแวะคลายเมื่อยล้า
สำหรับสายธรรมชาติ อุทยานแห่งชาติคลองลานคือหมุดหมายที่ห้ามพลาด มีพื้นที่กว่า 260,000 ไร่ ไฮไลต์คือ "น้ำตกคลองลาน" น้ำตกชั้นเดียวที่ไหลลงมาจากหน้าผาสูงราว 100 เมตร กว้างประมาณ 40 เมตร ลงสู่แอ่งน้ำใสด้านล่างให้ลงเล่นน้ำได้ ส่วนยอดเขาขุนคลองลานสูงถึง 1,439 เมตร เป็นต้นกำเนิดของลำคลองหลายสายที่ไหลลงแม่น้ำปิง ใกล้กันยังมีอุทยานแห่งชาติแม่วงก์ที่เลื่องชื่อเรื่องผืนป่าตะวันตกและจุดชมทะเลหมอกช่องเย็น
กล้วยไข่หวานหอม และงานสารทไทยกล้วยไข่
ของขึ้นชื่อที่เป็นหน้าเป็นตาของจังหวัดคือ "กล้วยไข่กำแพงเพชร" ที่โดดเด่นตรงผลดก ลูกโต เปลือกสีทองสวย เนื้อแน่น รสหอมหวานต่างจากกล้วยไข่ถิ่นอื่น นักท่องเที่ยวนิยมแวะ "ตลาดกล้วยไข่" ริมทางหลวงหมายเลข 1 สายกำแพงเพชร-นครสวรรค์ ราวกิโลเมตรที่ 343 ที่มีเพิงขายเรียงรายยาวกว่า 200 เมตร ทั้งกล้วยไข่ดิบ กล้วยไข่สุก กล้วยฉาบ และของพื้นเมือง
ความผูกพันระหว่างเมืองกับกล้วยไข่ถูกยกระดับเป็นเทศกาลประจำปี "งานประเพณีสารทไทยกล้วยไข่และของดีเมืองกำแพง" ซึ่งจัดตรงกับวันสารทไทย แรม 15 ค่ำ เดือน 10 (ราวเดือนกันยายน-ตุลาคม) ในงานมีขบวนแห่รถกล้วยไข่ ประกวดกล้วยไข่ดิบและสุก ประกวดธิดากล้วยไข่ การกวนกระยาสารทแจกจ่าย และตลาดสินค้าพื้นเมือง เป็นช่วงที่เมืองคึกคักและมีสีสันที่สุดของปี
เกร็ดน่ารู้สำคัญ
- อุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชรได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกยูเนสโกเมื่อ พ.ศ. 2534 ในชื่อ "เมืองประวัติศาสตร์สุโขทัยและเมืองบริวาร" ร่วมกับสุโขทัยและศรีสัชนาลัย
- วัดช้างรอบในเขตอรัญญิกมีช้างปูนปั้นทรงเครื่องประดับรอบฐานเจดีย์ถึง 68 เชือก ฐานสี่เหลี่ยมแต่ละด้านยาวราว 31 เมตร
- วัดพระแก้วใจกลางเมืองมีเจดีย์ทรงระฆังที่ฐานประดับสิงห์ปูนปั้น 32 ตัว เป็นอารามหลวงขนาดใหญ่ของเมืองเก่า
- พระกำแพงซุ้มกอจากเมืองนครชุม เป็นหนึ่งในพระเบญจภาคี พุทธคุณเลื่องชื่อด้านโชคลาภจนเกิดคำว่า "มีกูไว้ไม่จน"
- น้ำตกคลองลานในอุทยานแห่งชาติคลองลานเป็นน้ำตกชั้นเดียวสูงราว 100 เมตร กว้าง 40 เมตร ต้นน้ำมาจากยอดเขาขุนคลองลานสูง 1,439 เมตร
- งานสารทไทยกล้วยไข่จัดในวันสารทไทย แรม 15 ค่ำ เดือน 10 มีขบวนแห่รถกล้วยไข่ ประกวดธิดากล้วยไข่ และการกวนกระยาสารท