อุบลราชธานี เมืองเทียนพรรษา ผาแต้ม และดินแดนแห่งแสงแรกของสยาม
อุบลราชธานี หรือที่คนอีสานเรียกสั้น ๆ ว่า เมืองอุบล คือจังหวัดที่อยู่ตะวันออกสุดของประเทศไทย เป็นแผ่นดินที่พระอาทิตย์ทอแสงแรกของวันก่อนที่ใดในสยาม ด้วยทำเลริมแม่น้ำโขงและแม่น้ำมูลที่ไหลมาบรรจบกัน อุบลฯ จึงเป็นเมืองที่ผสานความศักดิ์สิทธิ์ของพระพุทธศาสนาสายวัดป่า ความงามดิบของหินผาริมโขง และวัฒนธรรมไทย-ลาว-ญวนเข้าด้วยกันอย่างกลมกลืน
หากพูดถึงอุบลฯ หลายคนนึกถึงงานแห่เทียนพรรษาที่ยิ่งใหญ่ระดับโลก แต่เสน่ห์ของเมืองนี้ลึกกว่านั้นมาก ที่นี่มีภาพเขียนสีอายุกว่าสามพันปีบนหน้าผาริมโขง มีแก่งหินรูปร่างประหลาดที่ถูกขนานนามว่า แกรนด์แคนยอนเมืองไทย และมีวัดบนภูเขาที่ภาพต้นกัลปพฤกษ์เรืองแสงได้ในยามค่ำคืน
นี่คือจังหวัดที่เหมาะกับนักเดินทางที่อยากสัมผัสอีสานใต้แบบครบรส ทั้งธรรมชาติ ศรัทธา ประวัติศาสตร์ และอาหารแซ่บ ๆ ที่หากินยากในที่อื่น
ความเป็นมา เมืองดอกบัวริมสองฝั่งน้ำ
อุบลราชธานีเป็นจังหวัดขนาดใหญ่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง ตั้งอยู่บนที่ราบลุ่มแม่น้ำมูลและแม่น้ำชี มีพรมแดนติดทั้งลาวและกัมพูชา จุดที่แม่น้ำมูลไหลลงสู่แม่น้ำโขงที่อำเภอโขงเจียม ทำให้เกิดปรากฏการณ์ แม่น้ำสองสี ที่ชาวบ้านเรียกติดปากว่า โขงสีปูน มูลสีคราม คือสายโขงขุ่นข้นสีน้ำตาลปะทะกับสายมูลสีเขียวครามอย่างเห็นได้ชัด
ชื่อ อุบล มาจากคำว่าดอกบัว สื่อถึงความบริสุทธิ์และความเป็นเมืองพระพุทธศาสนา ในอดีตเมืองอุบลฯ เป็นศูนย์กลางของหัวเมืองอีสานใต้ และเป็นถิ่นกำเนิดของพระเกจิอาจารย์สายวัดป่ากรรมฐานหลายรูป ทำให้วัฒนธรรมที่นี่หยั่งรากลึกในวิถีพุทธควบคู่กับความเป็นเมืองชายแดนที่หลากหลายเชื้อชาติ
ผาแต้ม สามพันโบก และแสงแรกของแผ่นดิน
จุดเด่นที่สุดของอุบลฯ คือธรรมชาติริมแม่น้ำโขงที่หาดูได้ยาก อุทยานแห่งชาติผาแต้มในอำเภอโขงเจียมเป็นที่ตั้งของกลุ่มภาพเขียนสีก่อนประวัติศาสตร์อายุราว 3,000-4,000 ปี เรียงรายตามหน้าผายาวกว่า 180 เมตร มีไม่ต่ำกว่า 300 ภาพ ส่วนใหญ่เขียนด้วยสีแดงจากแร่ฮีเมไทต์ เป็นภาพคน สัตว์ และมือมนุษย์ที่บอกเล่าวิถีคนโบราณริมโขง
ไม่ไกลกันคือ ผาชะนะได จุดที่กรมอุตุนิยมวิทยาใช้คำนวณเวลาพระอาทิตย์ขึ้นของประเทศไทย จึงได้ชื่อว่าเป็นจุดรับแสงแรกของแผ่นดินสยาม นักท่องเที่ยวนิยมตื่นแต่เช้ามืดมารอชมตะวันดวงแรกที่นี่ ส่วนใครชอบความแปลกตาต้องไปแก่งหินสามพันโบกที่อำเภอโพธิ์ไทร แก่งหินกลางลำโขงที่ถูกน้ำกัดเซาะจนเกิดเป็นหลุมหรือ โบก นับพันรูปร่างประหลาด กินพื้นที่กว้างกว่า 30 ตารางกิโลเมตร และ เสาเฉลียง เสาหินทรายรูปเห็ดที่ธรรมชาติแกะสลักมานานนับล้านปี
วัดเรืองแสงภูพร้าว และวัดหอไตรกลางน้ำ
อุบลฯ เป็นเมืองวัด และมีวัดที่กลายเป็นแลนด์มาร์กระดับชาติ วัดสิรินธรวรารามภูพร้าว หรือที่รู้จักกันในชื่อ วัดเรืองแสง ตั้งอยู่บนเนินเขาในอำเภอสิรินธร จุดเด่นคือผนังด้านหลังพระอุโบสถที่ทำเป็นภาพต้นกัลปพฤกษ์ขนาดใหญ่ ประดับด้วยวัสดุเคลือบสารเรืองแสง พอตกค่ำต้นไม้ทั้งต้นจะเปล่งประกายสีเขียวฟ้านวลตาท่ามกลางความมืด กลายเป็นภาพที่สวยจนนักท่องเที่ยวทั่วประเทศตั้งใจมาชม
ในตัวเมืองยังมีวัดทุ่งศรีเมืองที่สร้างมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 3 จุดเด่นคือ หอไตรกลางน้ำ เรือนไม้เก่าแก่ที่ตั้งอยู่กลางสระน้ำ สถาปัตยกรรมผสมไทย-พม่า-ลาว ใช้เก็บรักษาคัมภีร์ใบลานให้พ้นจากปลวกและมด เป็นงานช่างชั้นครูที่ยังคงสภาพงดงามจนถึงทุกวันนี้
แห่เทียนพรรษา ประเพณีคู่เมืองกว่าร้อยปี
ถ้ามีงานเดียวที่ทำให้คนทั้งประเทศรู้จักอุบลฯ คงเป็นงานประเพณีแห่เทียนพรรษา ซึ่งมีบันทึกว่าเริ่มจัดมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2444 สมัยพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ ทรงเป็นผู้สำเร็จราชการเมืองอุบลฯ ทุกปีในช่วงวันเข้าพรรษา ชาวบ้านและช่างฝีมือจากทุกอำเภอจะร่วมกันแกะสลักและหล่อต้นเทียนขนาดมหึมา
ขบวนเทียนจะแห่ไปตามถนนรอบทุ่งศรีเมืองกลางตัวเมือง บางปีมีมากถึง 65 ขบวน ต้นเทียนแต่ละต้นแกะสลักลวดลายไทยอย่างวิจิตรราวกับงานประติมากรรมเคลื่อนที่ จนงานนี้ได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในงานบุญที่งดงามที่สุดของอีสานและเป็นที่กล่าวขานในระดับโลก ใครอยากเห็นฝีมือช่างเทียนเมืองอุบลฯ ต้องมาช่วงเดือนกรกฎาคม
ก๋วยจั๊บญวน หมูยอ และของแซ่บเมืองอุบล
อาหารเมืองอุบลฯ ได้อิทธิพลจากชาวญวนที่อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐาน เมนูที่เป็นซิกเนเจอร์คือ ก๋วยจั๊บญวน หรือก๋วยจั๊บอุบล เส้นเหนียวนุ่มในน้ำซุปใส โรยหน้าด้วยหมูยอ หอมเจียว และพริกผัด รสชาติต่างจากก๋วยจั๊บภาคกลางโดยสิ้นเชิง
ของฝากขึ้นชื่อที่ขาดไม่ได้คือ หมูยอ ที่ทำจากเนื้อหมูตีจนเหนียวเด้ง ใส่พริกไทยดำเต็มที่ แทบไม่ผสมแป้ง ห่อใบตองสดส่งกลิ่นหอม ร้านดังอย่าง ป.อุบล และหมูยอตองหนึ่ง เป็นชื่อที่คนอุบลฯ การันตี นอกจากนี้ยังมีแจ่วบอง แหนมซี่โครง และเมนูปลาแม่น้ำโขง-แม่น้ำมูลสด ๆ อย่างต้มแซ่บปลาใส่ผักแขยงที่หากินได้แท้ ๆ เฉพาะถิ่นนี้
เกร็ดน่ารู้สำคัญ
- อุบลราชธานีเป็นจังหวัดตะวันออกสุดของไทย และผาชะนะไดเป็นจุดที่กรมอุตุนิยมวิทยาใช้คำนวณเวลาพระอาทิตย์ขึ้นของประเทศ จึงได้ชื่อว่าเห็นแสงแรกก่อนใคร
- อุทยานแห่งชาติผาแต้มมีภาพเขียนสีก่อนประวัติศาสตร์อายุราว 3,000-4,000 ปี เรียงยาวกว่า 180 เมตร ไม่ต่ำกว่า 300 ภาพ
- งานแห่เทียนพรรษาเริ่มจัดตั้งแต่ พ.ศ. 2444 สมัยกรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ จัดรอบทุ่งศรีเมืองช่วงเข้าพรรษาทุกเดือนกรกฎาคม บางปีมีถึง 65 ขบวน
- สามพันโบกเป็นแก่งหินกลางแม่น้ำโขงที่ถูกน้ำกัดเซาะเป็นหลุมนับพัน กินพื้นที่กว้างกว่า 30 ตารางกิโลเมตร ฉายา แกรนด์แคนยอนเมืองไทย
- วัดสิรินธรวรารามภูพร้าว (วัดเรืองแสง) มีภาพต้นกัลปพฤกษ์เคลือบสารเรืองแสงที่เปล่งประกายสีเขียวฟ้าในยามค่ำคืน
- ก๋วยจั๊บญวนและหมูยอ (ร้านดัง ป.อุบล, หมูยอตองหนึ่ง) เป็นอาหารและของฝากซิกเนเจอร์ที่ได้อิทธิพลจากชาวญวน