เที่ยวตาก: ทีลอซู ลอยกระทงสาย และเมืองชายแดนแม่สอด เสน่ห์ที่ยากจะลืม
ตากคือจังหวัดที่ถูกแม่น้ำปิงผ่ากลางออกเป็นสองโลก ฝั่งหนึ่งเป็นเมืองเก่าเงียบสงบริมน้ำ อีกฝั่งเป็นทิวเขาตะนาวศรีที่ทอดยาวไปจรดชายแดนพม่า เป็นจังหวัดเดียวที่คนเดินทางผ่านไปเชียงใหม่หรือลำปางมักมองข้าม ทั้งที่จริงแล้วตากซ่อนของดีไว้มากกว่าที่ใครคิด ตั้งแต่น้ำตกที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของเอเชีย ไปจนถึงประเพณีลอยกระทงที่ไม่เหมือนที่ไหนในโลก
ที่นี่คือแผ่นดินเกิดของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช วีรกษัตริย์ผู้กอบกู้เอกราชหลังเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง ชื่อ "ตาก" จึงผูกพันกับประวัติศาสตร์ชาติไทยอย่างแนบแน่น และเมืองนี้ยังเป็นประตูการค้าชายแดนที่คึกคักที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศที่อำเภอแม่สอด ซึ่งวัฒนธรรมไทย พม่า และกะเหรี่ยงหลอมรวมกันจนกลายเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว
ตากเป็นจังหวัดที่ภูมิประเทศหลากหลายจนน่าทึ่ง จากที่ราบลุ่มแม่น้ำปิงในเขตอำเภอเมือง ค่อยๆ ไต่ระดับขึ้นสู่ดอยสูงเย็นสบายอย่างดอยมูเซอ แล้วลึกเข้าไปสุดทางที่อุ้มผาง อำเภอที่ห่างไกลและธรรมชาติสมบูรณ์ที่สุดแห่งหนึ่งของไทย บทความนี้จะพาไปรู้จักตากให้ลึกกว่าแค่ทางผ่าน
ประวัติเมืองตาก แผ่นดินเกิดพระเจ้าตากสิน
ตากเป็นเมืองเก่าแก่ที่มีมาตั้งแต่ก่อนสมัยสุโขทัย ในฐานะเมืองหน้าด่านชายแดนด้านตะวันตกของอาณาจักรไทย ด้วยทำเลที่ติดกับพม่า ตากจึงเป็นเส้นทางเดินทัพและการค้าสำคัญมาทุกยุคสมัย ชื่อเสียงที่ทำให้คนทั้งประเทศรู้จักเมืองนี้คือการเป็นแผ่นดินเกิดของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช พระนามเดิมว่า "สิน" ทรงพระราชสมภพเมื่อ พ.ศ. 2277 ก่อนจะขึ้นเป็นเจ้าเมืองตากและต่อมากอบกู้เอกราชสถาปนากรุงธนบุรี
ร่องรอยประวัติศาสตร์ที่เก่าแก่ที่สุดอยู่ที่อำเภอบ้านตาก ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นที่ตั้งของเมืองตากเดิม ที่นี่มีวัดพระบรมธาตุ บ้านตาก ซึ่งองค์พระเจดีย์จำลองแบบมาจากเจดีย์ชเวดากองของพม่า สีทองอร่ามงดงาม ภายในประดิษฐานหลวงพ่อทันใจ พระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองที่ชาวตากเชื่อว่าขอพรแล้วมักสมหวังดังใจ สะท้อนให้เห็นการผสมผสานทางศิลปะระหว่างไทยกับพม่าที่เป็นเอกลักษณ์ของพื้นที่ชายแดนแห่งนี้
ทีลอซู ดอยมูเซอ และธรรมชาติที่ยิ่งใหญ่ของตาก
สมบัติทางธรรมชาติชิ้นเอกของตากคือน้ำตกทีลอซู ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง อำเภออุ้มผาง น้ำตกชั้นหินปูนขนาดมหึมานี้สูงราว 300 เมตร กว้างราว 500 เมตร ได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในน้ำตกที่ใหญ่และสวยงามที่สุดของไทยและติดอันดับต้นๆ ของเอเชีย คำว่า "ทีลอซู" เป็นภาษากะเหรี่ยง แปลว่า "น้ำตกดำ" การไปถึงต้องล่องเรือยางตามลำน้ำแม่กลองและเดินป่าเข้าไป ซึ่งเปิดให้รถเข้าได้ในช่วงราวเดือนพฤศจิกายนถึงเมษายน
อีกมุมหนึ่งที่อากาศเย็นสบายตลอดปีคือดอยมูเซอ ในเส้นทางตาก-แม่สอด ที่นี่มีตลาดดอยมูเซอขายผักผลไม้เมืองหนาวสดๆ จากไร่ของชาวเขาเผ่ามูเซอ และมีจุดชมวิว จุดกางเต็นท์อย่างม่อนเนินที่นักท่องเที่ยวนิยมมาสัมผัสทะเลหมอกยามเช้า นอกจากนี้ตากยังเป็นที่ตั้งของเขื่อนภูมิพล เขื่อนคอนกรีตโค้งที่สูงที่สุดในประเทศไทยและในเอเชียอาคเนย์ ซึ่งสามารถล่องเรือชมทิวทัศน์เหนือผืนน้ำกว้างใหญ่ได้
ลอยกระทงสายไหลประทีปพันดวง หนึ่งเดียวในโลก
หากมีประเพณีใดที่เป็นตัวแทนของตากได้ดีที่สุด นั่นคือ "ลอยกระทงสายไหลประทีปพันดวง" ประเพณีที่จัดขึ้นในช่วงวันลอยกระทง เดือนพฤศจิกายนของทุกปี ริมแม่น้ำปิง สิ่งที่ทำให้ประเพณีนี้แตกต่างจากการลอยกระทงทั่วประเทศคือชาวบ้านใช้กะลามะพร้าวที่ขัดสะอาด บรรจุด้ายดิบและขี้ไต้เป็นเชื้อเพลิง จุดไฟแล้วปล่อยลอยลงน้ำต่อเนื่องเป็นสายยาว จนเกิดเป็นทางไฟระยิบระยับทอดยาวไปตามลำน้ำราวกับสายดาวบนผืนน้ำ
ความงดงามนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ แต่ต้องอาศัยความพร้อมเพรียงของคนปล่อยกระทงนับร้อยให้ไหลต่อเนื่องเป็นจังหวะ จนกลายเป็น "สาย" ที่ไม่ขาดตอน ประเพณีนี้สืบทอดกันมาช้านานในฐานะการขอขมาและบูชาแม่น้ำปิง และได้รับการยกย่องเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ใครได้มาเห็นด้วยตาตัวเองจะเข้าใจว่าทำไมคนตากถึงภูมิใจกับประเพณีหนึ่งเดียวในโลกนี้นัก
แม่สอด เมืองชายแดนสองวัฒนธรรม และตลาดริมเมย
อำเภอแม่สอดคือหัวใจการค้าชายแดนของตาก มีแม่น้ำเมยเป็นเส้นกั้นพรมแดนไทย-พม่า จุดที่คึกคักที่สุดคือตลาดริมเมย สุดทางหลวงหมายเลข 105 ตลาดที่ขายทั้งสินค้าพื้นเมืองไทยและพม่าปะปนกัน ตั้งแต่หน่อไม้แห้ง ปลาแห้ง เห็ดหอม ผ้าซิ่น ไปจนถึงอัญมณีอย่างหยก ทับทิม และพลอยสีจากฝั่งพม่า บรรยากาศที่นี่คือการได้ยินภาษาไทย พม่า และกะเหรี่ยงพูดปนกันในที่เดียว
ความหลากหลายทางวัฒนธรรมยังสะท้อนผ่านอาหารการกินของแม่สอด ที่มีกลิ่นอายพม่าชัดเจน ขนมพื้นเมืองอย่างเส่งเผ่และฮาละหว่าเป็นของหวานที่ได้รับอิทธิพลจากพม่า ส่วนขนมจีนแม่สอดก็มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวจนกลายเป็นเมนูที่นักท่องเที่ยวต้องตามไปลองชิม การได้นั่งกินอาหารจีน-พม่าในตรอกเล็กๆ ของแม่สอดเป็นประสบการณ์ที่หาไม่ได้ในเมืองท่องเที่ยวกระแสหลักทั่วไป
ของกินของฝาก และช่วงเวลาน่าเที่ยว
ของขึ้นชื่อที่มาตากแล้วต้องลองคือเมี่ยงเมืองตาก เครื่องเมี่ยงครบรสที่ห่อด้วยใบทองหลางหรือใบเมี่ยง ภายในมีข้าวพอง กุ้งแห้ง แคบหมู มะพร้าวขูด ถั่วลิสงคั่ว ขิง หอมแดง และพริกขี้หนูสด ราดด้วยน้ำเมี่ยงรสกลมกล่อม กินคำเดียวได้ครบทั้งหวาน เปรี้ยว เค็ม เผ็ด ส่วนของฝากยอดนิยมก็มีน้ำพริกกุ้ง ถั่วแปจ่อ และผลิตผลเกษตรเมืองหนาวจากดอยมูเซอ
ช่วงเวลาที่เหมาะที่สุดในการเที่ยวตากคือฤดูหนาว ระหว่างเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ อากาศบนดอยเย็นสบาย เหมาะกับการชมทะเลหมอกและกางเต็นท์ และยังตรงกับช่วงประเพณีลอยกระทงสายในเดือนพฤศจิกายนพอดี สำหรับคนที่อยากชมน้ำตกทีลอซูในช่วงน้ำใส แนะนำเดือนพฤศจิกายนถึงธันวาคม ส่วนใครที่อยากเห็นทีลอซูยิ่งใหญ่เต็มที่ ก็ต้องไปช่วงปลายฤดูฝน แต่ต้องเผื่อใจเรื่องเส้นทางที่อาจลำบากกว่าปกติ
เกร็ดน่ารู้สำคัญ
- ตากเป็นแผ่นดินเกิดของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ผู้กอบกู้เอกราชและสถาปนากรุงธนบุรี ทรงพระราชสมภพ พ.ศ. 2277
- น้ำตกทีลอซูในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง สูงราว 300 เมตร กว้างราว 500 เมตร เป็นหนึ่งในน้ำตกใหญ่ที่สุดของไทยและเอเชีย ชื่อภาษากะเหรี่ยงแปลว่า "น้ำตกดำ"
- ลอยกระทงสายไหลประทีปพันดวง ใช้กะลามะพร้าวบรรจุขี้ไต้จุดไฟปล่อยเป็นสายในแม่น้ำปิงทุกเดือนพฤศจิกายน เป็นประเพณีหนึ่งเดียวในไทย
- อำเภอแม่สอดเป็นเมืองการค้าชายแดนไทย-พม่า มีแม่น้ำเมยคั่นกลาง และตลาดริมเมยขายอัญมณีอย่างหยก ทับทิม พลอยสีจากพม่า
- เขื่อนภูมิพลเป็นเขื่อนคอนกรีตโค้งที่สูงที่สุดในประเทศไทยและในเอเชียอาคเนย์ ตั้งอยู่บนแม่น้ำปิงในเขตจังหวัดตาก
- เมี่ยงเมืองตากเป็นของขึ้นชื่อ และดอยมูเซอเป็นแหล่งผักผลไม้เมืองหนาวพร้อมจุดชมทะเลหมอกบนเส้นทางตาก-แม่สอด