ราชบุรี เมืองโอ่งมังกร ตลาดน้ำร้อยปี และขุนเขาตะนาวศรี เที่ยวครบในเมืองเดียว
ราชบุรีเป็นจังหวัดที่หลายคนขับรถผ่านไปหัวหินโดยไม่ทันได้แวะ ทั้งที่จริงแล้วเมืองนี้ซ่อนความหลากหลายไว้มากที่สุดแห่งหนึ่งของภาคตะวันตก ฝั่งตะวันออกเป็นที่ราบลุ่มแม่น้ำแม่กลองที่มีคลองซอยนับร้อยสายตัดผ่านเรือกสวน จนกลายเป็นตลาดน้ำที่โด่งดังไปทั่วโลก ส่วนฝั่งตะวันตกค่อย ๆ ยกตัวสูงขึ้นเป็นเทือกเขาตะนาวศรีที่กั้นพรมแดนไทย-เมียนมา อากาศเย็นสบายจนได้ฉายาว่า สวิตเซอร์แลนด์เมืองไทย
เสน่ห์ของราชบุรีอยู่ที่การเป็นเมืองเก่าแก่ที่มีชั้นประวัติศาสตร์ทับซ้อนกันหนาแน่น ตั้งแต่เมืองโบราณคูบัวสมัยทวารวดีอายุกว่าพันปี มาจนถึงโรงโอ่งมังกรดินแดงที่ยังคุกรุ่นด้วยควันเตาเผามากว่าหกสิบปี และยังเป็นบ้านของผู้คนถึงแปดชาติพันธุ์ที่อยู่ร่วมกันมายาวนาน ทั้งไทยพื้นถิ่น ไทย-ยวน ลาวโซ่ง มอญ กะเหรี่ยง และอื่น ๆ
ใครที่คิดว่าราชบุรีมีแค่ตลาดน้ำ อาจต้องคิดใหม่ เพราะภายในจังหวัดเดียวคุณเดินทางจากตลาดน้ำพายเรือยามเช้า ไปลอดถ้ำหินงอกหินย้อยตอนสาย แล้วไปแช่ธารน้ำร้อนกลางป่าตอนเย็นได้ในวันเดียว
ความเป็นมา จากเมืองทวารวดีสู่เมืองหน้าด่านตะวันตก
ราชบุรีเป็นเมืองเก่าแก่ที่มีร่องรอยผู้คนตั้งถิ่นฐานมาตั้งแต่สมัยทวารวดี หลักฐานสำคัญคือเมืองโบราณคูบัว ซึ่งอยู่ห่างจากตัวเมืองไปทางตะวันออกเฉียงใต้ราว 12 กิโลเมตร เคยเป็นหนึ่งในเมืองสำคัญของอาณาจักรทวารวดีเมื่อกว่าพันปีก่อน ปัจจุบันยังเหลือซากเจดีย์และฐานโบราณสถานให้เห็น โดยมีวัดโขลงสุวรรณคีรีเป็นศูนย์กลางของชุมชน
ในสมัยรัตนโกสินทร์ ราชบุรีเป็นเมืองหน้าด่านทางตะวันตกที่คอยรับศึกจากพม่าผ่านช่องเขาเทือกเขาตะนาวศรี ทำให้มีการอพยพโยกย้ายของผู้คนหลายกลุ่มเข้ามาตั้งถิ่นฐาน หนึ่งในนั้นคือชาวไทย-ยวน (ไทยวน) ที่อพยพมาจากเชียงแสนเมื่อกว่า 200 ปีก่อน มาลงหลักปักฐานแถบตำบลคูบัว และยังคงรักษาภาษา การแต่งกาย และฝีมือทอผ้าเอาไว้จนถึงทุกวันนี้
เรื่องราวเหล่านี้ถูกรวบรวมไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ราชบุรี ซึ่งเดิมเป็นอาคารศาลากลางจังหวัดหลังเก่า จัดแสดงทั้งโบราณวัตถุสมัยทวารวดี ศิลปะพื้นบ้าน และวิถีชีวิตของชาติพันธุ์ต่าง ๆ เหมาะเป็นจุดเริ่มต้นสำหรับคนที่อยากเข้าใจราชบุรีก่อนออกเที่ยว
ที่เที่ยวที่ต้องไป ตลาดน้ำร้อยปี ถ้ำหินงอก และสวิตเซอร์แลนด์เมืองไทย
ตลาดน้ำดำเนินสะดวก คือแลนด์มาร์กที่ทำให้ราชบุรีดังไปทั่วโลก เป็นตลาดน้ำเก่าแก่อายุกว่าร้อยปีที่ค้าขายกันบนคลองซอยแคบ ๆ ที่ทอดตัวคดเคี้ยวราวเขาวงกต แม่ค้านุ่งชุดหม้อห้อมสวมงอบพายเรือสำปั้นบรรทุกผักผลไม้หลากสีมาขาย บรรยากาศจะคึกคักที่สุดในช่วงเช้าราว 8.30 ถึง 13.30 น. ควรไปแต่เช้าเพื่อหลบแดดและความแออัด
ขยับขึ้นเหนือไปอำเภอจอมบึง จะพบถ้ำเขาบิน ถ้ำหินปูนขนาดใหญ่ที่ได้ชื่อว่าเป็นถ้ำแรกของไทยที่จัดแสงสีภายใน ภายในแบ่งเป็น 8 ห้องใหญ่ เต็มไปด้วยหินงอกหินย้อยรูปทรงแปลกตา แต่ละห้องตั้งชื่อตามรูปร่างของหิน มียอดเขาสูงราว 272 เมตร และมีไกด์ท้องถิ่นคอยพาเดินชม
ฝั่งตะวันตกสุดคืออำเภอสวนผึ้ง ดินแดนขุนเขาเย็นสบายที่ได้ฉายาสวิตเซอร์แลนด์เมืองไทย จุดเด่นคือธารน้ำร้อนบ่อคลึง น้ำแร่อุ่นที่ผุดจากใต้หินเทือกเขาตะนาวศรี ไหลผ่านลำธารกลางป่าเต็งรังลงสู่บ่อน้ำธรรมชาติด้านล่าง เหมาะแก่การแช่เท้าคลายเมื่อย และยังมีฟาร์มสไตล์ญี่ปุ่นอย่างโคโระ ฟิลด์ (Coro Field) บนพื้นที่กว่า 104 ไร่ ให้ถ่ายรูปและให้อาหารสัตว์ ส่วนใครชอบประวัติศาสตร์ธรรมชาติ อุทยานหินเขางูที่อยู่ห่างตัวเมืองเพียง 8 กิโลเมตร เคยเป็นเหมืองหินปูนเก่า ปัจจุบันกลายเป็นสวนหินรูปทรงประหลาดที่มองไกล ๆ คล้ายงูเลื้อย
แปดชาติพันธุ์และผ้าซิ่นตีนจกคูบัว
สิ่งที่ทำให้ราชบุรีต่างจากจังหวัดอื่นคือความเป็น เมืองแปดชาติพันธุ์ ซึ่งประกอบด้วยชาวไทยพื้นถิ่น ไทยจีน ไทยกะเหรี่ยง ไทยลาวเวียง ไทยทรงดำหรือลาวโซ่ง ไทยเขมร ไทย-ยวน และไทยมอญ แต่ละกลุ่มยังรักษาภาษา อาหาร และเครื่องแต่งกายของตัวเองไว้ ทำให้เที่ยวราชบุรีเหมือนได้เห็นวัฒนธรรมหลายเมืองในจังหวัดเดียว
มรดกที่ขึ้นชื่อที่สุดคือผ้าซิ่นตีนจกของชาวไทย-ยวนที่คูบัว งานทอมือลายละเอียดที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษชาวเชียงแสน ลายเด่นอย่าง ดอกแคทราย ได้แรงบันดาลใจมาจากต้นแคทรายซึ่งเป็นไม้ประจำถิ่นริมน้ำบ้านคูบัว ผ้าจกคูบัวกลายเป็นของฝากระดับงานหัตถกรรมชั้นสูงที่หาดูได้ที่กาดวิถีชุมชนคูบัว บริเวณวัดโขลงสุวรรณคีรี ซึ่งจัดเป็นตลาดวัฒนธรรมขายทั้งผ้าทอ อาหารพื้นบ้าน และการแสดงของชาวไทย-ยวน
ส่วนชุมชนลาวโซ่งหรือไทยทรงดำ ซึ่งมีบรรพบุรุษอพยพมาจากแถบสิบสองจุไทตั้งแต่สมัยธนบุรี ยังคงรักษาประเพณีและการแต่งกายชุดดำอันเป็นเอกลักษณ์ กระจายอยู่ในหลายอำเภอ และมีพิธีกรรมประจำกลุ่มที่น่าสนใจสำหรับผู้ที่ชอบศึกษาวัฒนธรรม
ของกินของฝาก โอ่งมังกร ลูกตาล และของหวานเมืองตาลโตนด
ของขึ้นชื่อที่กลายเป็นสัญลักษณ์ของราชบุรีคือ โอ่งมังกร เครื่องปั้นดินเผาจากดินสีแดงเฉพาะถิ่นที่ผลิตในเมืองนี้มากว่าหกสิบปี ลวดลายมังกรนูนรอบใบโอ่งเป็นภูมิปัญญาช่างที่เลียนแบบได้ยาก ปัจจุบันมีแหล่งเรียนรู้อย่าง เรื่องของโอ่ง บนพื้นที่กว่า 6 ไร่ ที่เล่าตำนานโรงโอ่งร้อยปีผ่านนิทรรศการและภาพแอนิเมชัน เหมาะแวะซื้อโอ่งจิ๋วและเครื่องปั้นเป็นของฝาก
ด้านอาหาร ราชบุรีเป็นเมืองตาลโตนด ของหวานพื้นบ้านจึงผูกพันกับลูกตาล ทั้งลูกตาลลอยแก้ว ลูกตาลเชื่อม และขนมตาลเนื้อหอมนุ่ม ส่วนของคาวยอดนิยมที่นักท่องเที่ยวต้องลองคือก๋วยเตี๋ยวเรือและอาหารริมคลองแถบดำเนินสะดวก รวมถึงผลไม้สดจากสวน เช่น ชมพู่ มะพร้าว และองุ่นที่ปลูกกันมากในพื้นที่
หากแวะสวนผึ้ง ของฝากยอดฮิตคือผลิตภัณฑ์แปรรูปจากฟาร์มแกะและฟาร์มผึ้ง รวมถึงน้ำผึ้งแท้ และของหวานสไตล์คาเฟ่ที่ผุดขึ้นมากมายรับนักท่องเที่ยวสายถ่ายรูป
ช่วงเวลาน่าเที่ยวและเกร็ดน่ารู้
ช่วงที่เหมาะที่สุดในการเที่ยวราชบุรีคือฤดูหนาว ราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ โดยเฉพาะฝั่งสวนผึ้งและบ่อคลึงที่อากาศบนเทือกเขาตะนาวศรีเย็นสบาย เหมาะแก่การกางเต็นท์และพักรีสอร์ตวิวภูเขา ส่วนตลาดน้ำดำเนินสะดวกเที่ยวได้ตลอดทั้งปี แต่ควรไปวันธรรมดาช่วงเช้าเพื่อเลี่ยงความหนาแน่น
ราชบุรีอยู่ห่างจากกรุงเทพฯ เพียงประมาณ 100 กิโลเมตร ขับรถราวชั่วโมงครึ่ง ทำให้เป็นจุดหมายทริปวันเดียวหรือค้างคืนที่สะดวกมาก หลายคนจัดเส้นทางเช้าเที่ยวตลาดน้ำ-สายลอดถ้ำเขาบิน-บ่ายขึ้นสวนผึ้งแช่น้ำร้อน ได้ครบทั้งสายน้ำ สายถ้ำ และสายภูเขาในทริปเดียว
เกร็ดเล็ก ๆ ที่หลายคนไม่รู้คือ คำว่า ดำเนินสะดวก มาจากชื่อคลองดำเนินสะดวกที่ขุดในสมัยรัชกาลที่ 4 เพื่อเชื่อมแม่น้ำแม่กลองกับแม่น้ำท่าจีน คลองสายนี้เองที่ทำให้เกิดวิถีชีวิตค้าขายทางน้ำและตลาดน้ำชื่อดังในเวลาต่อมา
เกร็ดน่ารู้สำคัญ
- ตลาดน้ำดำเนินสะดวก เป็นตลาดน้ำเก่าแก่อายุกว่า 100 ปี ค้าขายบนคลองซอยช่วงเช้าราว 8.30-13.30 น. แม่ค้าพายเรือสำปั้นนุ่งชุดหม้อห้อมสวมงอบ
- โอ่งมังกรดินสีแดงเป็นสินค้าประจำจังหวัดที่ผลิตในราชบุรีมากว่า 60 ปี มีแหล่งเรียนรู้ เรื่องของโอ่ง บนพื้นที่กว่า 6 ไร่
- ถ้ำเขาบิน อำเภอจอมบึง เป็นถ้ำแรกของไทยที่จัดแสงสีภายใน แบ่งเป็น 8 ห้องใหญ่ ยอดเขาสูงราว 272 เมตร
- เมืองโบราณคูบัว ห่างตัวเมือง 12 กม. เป็นเมืองสำคัญสมัยทวารวดีอายุกว่าพันปี และเป็นแหล่งทอผ้าซิ่นตีนจกลายดอกแคทรายของชาวไทย-ยวน
- ราชบุรีเป็นถิ่นรวมของ 8 ชาติพันธุ์ ทั้งไทยพื้นถิ่น ไทยจีน กะเหรี่ยง ลาวเวียง ลาวโซ่ง เขมร ไทย-ยวน และมอญ
- อำเภอสวนผึ้งมีธารน้ำร้อนบ่อคลึงที่ผุดจากเทือกเขาตะนาวศรี และฟาร์มสไตล์ญี่ปุ่น Coro Field พื้นที่กว่า 104 ไร่ ได้ฉายาสวิตเซอร์แลนด์เมืองไทย