เที่ยวสกลนคร เมืองแห่งคราม ธรรมะ และหนองหารหลวง
สกลนครเป็นจังหวัดที่หลายคนมองข้ามเวลาวางแผนเที่ยวอีสาน แต่พอได้ลองไปสักครั้งจะรู้ว่าที่นี่มีบุคลิกเฉพาะตัวที่หาจากที่อื่นไม่ได้ เมืองนี้นั่งอยู่ริมหนองหาร ทะเลสาบน้ำจืดธรรมชาติที่ใหญ่ที่สุดในภาคอีสานและใหญ่เป็นอันดับสองของประเทศ มีเทือกเขาภูพานทอดตัวเป็นฉากหลัง คนสกลฯ เลยมีทั้งวิถีริมน้ำ วิถีป่าเขา และวิถีศรัทธาผสมกลมกลืนกันอยู่ในเมืองเดียว
ถ้าจะให้สรุปสกลนครด้วยคำสามคำ คงเป็น คราม ธรรมะ และหนองหาร เพราะที่นี่คือแหล่งผ้าย้อมครามธรรมชาติที่มีชื่อระดับประเทศ เป็นถิ่นกำเนิดของพระอาจารย์สายวิปัสสนากรรมฐานชื่อดังอย่างหลวงปู่มั่น ภูริทัตโต และมีหนองหารหลวงเป็นหัวใจของเมืองที่หล่อเลี้ยงผู้คนมาตั้งแต่โบราณ
เสน่ห์ของสกลนครคือความเป็นเมืองที่ไม่เร่งรีบ ไม่ได้ปรุงแต่งเพื่อนักท่องเที่ยวมากเกินไป วัดเก่าแก่ ตลาดเช้าริมหนองหาร และร้านเนื้อโคขุนโพนยางคำยังคงเป็นของคนท้องถิ่นจริง ๆ บทความนี้จะพาไปรู้จักสกลนครให้ลึกกว่าที่คิด
ความเป็นมา เมืองเก่าริมหนองหารหลวง
สกลนครเป็นเมืองที่มีรากเก่าแก่ ตั้งถิ่นฐานอยู่ริมหนองหารมาแต่โบราณ มีตำนานผาแดงนางไอ่และพญานาคที่เล่าขานถึงการเกิดของหนองหารผูกพันกับวิถีของผู้คนมาช้านาน ในอดีตเคยเป็นที่ตั้งของชุมชนโบราณ ก่อนจะพัฒนาเป็นเมืองสำคัญของภาคอีสานตอนบนที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางทั้งด้านศาสนาและการค้า
หัวใจของเมืองเก่าคือวัดพระธาตุเชิงชุมวรวิหาร ที่ตั้งอยู่กลางเมือง องค์พระธาตุเป็นเจดีย์ก่ออิฐถือปูนฐานสี่เหลี่ยม สูงราว 24 เมตร ส่วนยอดเป็นทรงบัวเหลี่ยม ประดับยอดฉัตรทองคำบริสุทธิ์หนักถึง 247 บาท ที่น่าสนใจคือองค์พระธาตุหันหน้าไปทางทิศตะวันออกสู่หนองหาร และภายในเชื่อว่ามีรอยพระพุทธบาทประดิษฐานอยู่ ทำให้ที่นี่เป็นปูชนียสถานคู่บ้านคู่เมืองที่คนสกลฯ เคารพศรัทธาสูงสุด
สถานที่ที่ต้องไป หนองหาร ภูพาน และเส้นทางสายธรรม
หนองหารคือจุดหมายแรกที่ไม่ควรพลาด เป็นทะเลสาบน้ำจืดธรรมชาติที่กว้างใหญ่จนเรียกได้ว่าเป็นทะเลของคนอีสาน ช่วงเช้ามืดสามารถลงเรือไปชมพระอาทิตย์ขึ้นที่เกาะดอนสวรรค์ เกาะที่ใหญ่ที่สุดกลางหนองหาร ซึ่งยังเป็นแหล่งหาเห็ด หน่อไม้ และที่พักแรมของชาวประมงท้องถิ่นมาจนถึงทุกวันนี้
อีกหมุดสำคัญคือพระตำหนักภูพานราชนิเวศน์ บนเทือกเขาภูพาน ริมทางหลวงสาย สกลนคร-กาฬสินธุ์ ห่างตัวเมืองราว 16 กิโลเมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2518 เป็นที่ประทับแปรพระราชฐานของในหลวงรัชกาลที่ 9 และพระบรมวงศานุวงศ์ พื้นที่โดยรอบอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติภูพานที่มีน้ำตกและป่าเขาให้เที่ยวต่อ ส่วนสายบุญสายธรรมต้องแวะพิพิธภัณฑ์พระอาจารย์มั่น ภูริทัตตเถระ ที่วัดป่าสุทธาวาสกลางเมือง ซึ่งจัดแสดงอัฐบริขารและเรื่องราวของหลวงปู่มั่น พระอาจารย์ใหญ่สายวิปัสสนากรรมฐานที่คนทั่วประเทศเคารพ
วัฒนธรรมและประเพณี แห่ปราสาทผึ้งและเมืองแห่งคราม
ประเพณีที่ทำให้สกลนครโด่งดังที่สุดคือ งานออกพรรษาแห่ปราสาทผึ้ง จัดในช่วงวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11 ของทุกปี ชาวบ้านแต่ละคุ้มแต่ละหมู่บ้านจะร่วมกันสร้างปราสาทจากขี้ผึ้งที่ฉลุลวดลายวิจิตรบรรจง แล้วจัดขบวนแห่อย่างยิ่งใหญ่ไปถวายเป็นพุทธบูชา พร้อมกับการแข่งขันเรือยาวในหนองหาร เป็นภาพที่สะท้อนทั้งฝีมือช่างและศรัทธาของคนอีสานได้อย่างชัดเจน
อีกสิ่งที่กลายเป็นเอกลักษณ์ของจังหวัดคือผ้าย้อมครามธรรมชาติ จนสกลนครได้ชื่อว่าเป็นเมืองแห่งคราม ภูมิปัญญาการปลูกต้นคราม ก่อหม้อคราม และย้อมผ้าด้วยมือถูกส่งต่อกันมารุ่นต่อรุ่น สีครามที่ได้มีเฉดน้ำเงินลึกเป็นเอกลักษณ์ นักท่องเที่ยวสามารถเข้าชมและซื้อผ้าครามแท้ได้ตามชุมชนทอผ้าและร้านอย่างครามศิลป์ในตัวเมือง ถือเป็นของฝากที่มีเรื่องราวและคุณค่าทางหัตถกรรม
อาหารและของขึ้นชื่อ เนื้อโคขุนระดับ APEC
พูดถึงของกินสกลนคร ต้องยกให้เนื้อโคขุนโพนยางคำเป็นพระเอก เนื้อโคคุณภาพจากสหกรณ์การเลี้ยงปศุสัตว์ กรป.กลาง โพนยางคำ ที่เลี้ยงและขุนอย่างพิถีพิถันจนเนื้อนุ่ม มันแทรกสวย ดังไกลถึงขั้นถูกคัดเลือกขึ้นโต๊ะเลี้ยงผู้นำในงานประชุม APEC 2022 ใครมาถึงสกลฯ ต้องลองสเต็กหรือเนื้อย่างโพนยางคำสักมื้อ และซื้อแหนมเนื้อโคขุนกลับเป็นของฝาก
นอกจากเนื้อ สกลนครยังได้อิทธิพลอาหารเวียดนามชัดเจนจากชุมชนชาวไทยเชื้อสายเวียดนาม จึงมีหมูยอและแหนมเนืองรสเข้มข้นที่ใช้เนื้อสัตว์สัดส่วนมากกว่าแป้ง ร้านเก่าแก่อย่างวิลลี่แหนมเนืองอยู่คู่เมืองมากว่า 40 ปี ส่วนของกินพื้นถิ่นริมหนองหารก็มีปลาน้ำจืดสด ๆ ปรุงเป็นเมนูอีสานหลากหลาย กินคู่ข้าวเหนียวร้อน ๆ ได้บรรยากาศเมืองริมน้ำเต็มที่
ช่วงเวลาน่าเที่ยวและเกร็ดน่ารู้
ช่วงที่เหมาะที่สุดในการเที่ยวสกลนครคือปลายฝนต้นหนาว ราวเดือนตุลาคมถึงกุมภาพันธ์ อากาศเย็นสบาย ภูพานเขียวชอุ่ม และเป็นจังหวะที่ตรงกับงานออกพรรษาแห่ปราสาทผึ้งในเดือนตุลาคมพอดี ทำให้ได้เที่ยวธรรมชาติและสัมผัสประเพณีท้องถิ่นไปพร้อมกัน
เกร็ดเล็ก ๆ ที่ทำให้สกลนครพิเศษคือการเป็นเมืองที่รวมหลายวัฒนธรรมไว้ด้วยกัน ทั้งไทอีสาน ภูไท ย้อ โส้ และชาวไทยเชื้อสายเวียดนาม จึงมีทั้งภาษา อาหาร และงานหัตถกรรมที่หลากหลายในจังหวัดเดียว ใครชอบเที่ยวแบบช้า ๆ เน้นวัฒนธรรม ธรรมชาติ และอาหารดี สกลนครคือตัวเลือกที่คุ้มค่าและยังไม่พลุกพล่านเหมือนเมืองท่องเที่ยวยอดนิยม
เกร็ดน่ารู้สำคัญ
- วัดพระธาตุเชิงชุมวรวิหาร เจดีย์สูงราว 24 เมตร ยอดฉัตรทองคำบริสุทธิ์หนัก 247 บาท หันหน้าสู่หนองหาร เป็นปูชนียสถานคู่เมือง
- หนองหาร เป็นทะเลสาบน้ำจืดธรรมชาติที่ใหญ่ที่สุดในภาคอีสาน และใหญ่เป็นอันดับ 2 ของประเทศ มีเกาะดอนสวรรค์เป็นเกาะใหญ่ที่สุดกลางน้ำ
- พระตำหนักภูพานราชนิเวศน์ สร้าง พ.ศ. 2518 บนเทือกเขาภูพานในเขตอุทยานแห่งชาติภูพาน เป็นที่ประทับแปรพระราชฐานรัชกาลที่ 9
- งานออกพรรษาแห่ปราสาทผึ้ง จัดวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11 ทุกปี พร้อมแข่งเรือยาวในหนองหาร เป็นประเพณีเอกลักษณ์ของจังหวัด
- สกลนครได้ชื่อว่าเมืองแห่งคราม เป็นแหล่งผ้าย้อมครามธรรมชาติย้อมมือชื่อดังระดับประเทศ
- เนื้อโคขุนโพนยางคำจากสหกรณ์ กรป.กลาง ขึ้นชื่อทั่วประเทศ เคยถูกเลือกขึ้นโต๊ะเลี้ยงผู้นำงาน APEC 2022