เลย เมืองแห่งทะเลหมอกและผีตาโขน เที่ยวภูกระดึง ภูเรือ เชียงคาน
เลยเป็นจังหวัดที่แปลกตัวเองออกจากภาคอีสานอย่างน่าสนใจ แม้จะอยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ แต่ด้วยทำเลที่ขนาบด้วยทิวเขาสูงและอยู่ค่อนไปทางเหนือ ทำให้อากาศของที่นี่หนาวเย็นกว่าใครเพื่อน บางปีอุณหภูมิบนยอดภูเรือลงไปต่ำกว่าศูนย์องศาจนเกิดแม่คะนิ้งเกาะตามยอดหญ้า เลยจึงได้ฉายาว่าเป็นเมืองที่หนาวสุดในประเทศไทย และกลายเป็นจุดหมายอันดับต้นๆ ของคนไทยที่อยากตามล่าทะเลหมอกในหน้าหนาว
เสน่ห์ของเลยไม่ได้มีแค่ความหนาว แต่เป็นการผสมผสานระหว่างภูเขา สายน้ำโขง และวิถีชีวิตเรียบง่ายที่ยังคงกลิ่นอายเก่าๆ ไว้ได้อย่างเหนียวแน่น ภาพบ้านไม้เก่าริมโขงที่เชียงคาน พระสงฆ์เดินบิณฑบาตยามเช้าตรู่ท่ามกลางไอหมอก ไปจนถึงประเพณีผีตาโขนสีสันจัดจ้านที่ด่านซ้าย ล้วนทำให้เลยเป็นจังหวัดที่มีบุคลิกเฉพาะตัวซึ่งหาที่ไหนเหมือนได้ยาก
ใครที่ชอบธรรมชาติแบบเดินป่าขึ้นเขา ชอบบรรยากาศเมืองเล็กเงียบสงบ หรืออยากสัมผัสวัฒนธรรมพื้นถิ่นที่ยังมีชีวิต เลยตอบโจทย์ได้ครบในจังหวัดเดียว นี่คือเมืองที่หลายคนมาครั้งเดียวแล้วต้องกลับมาอีกในฤดูหนาวถัดไป
ความเป็นมาของเมืองในหุบเขา
ชื่อ เลย สันนิษฐานว่ามาจากชื่อแม่น้ำเลย ลำน้ำสายสำคัญที่ไหลหล่อเลี้ยงผู้คนในพื้นที่มาแต่โบราณ เมืองนี้ตั้งอยู่ท่ามกลางเทือกเขา ทำให้ดินฟ้าอากาศและภูมิประเทศคล้ายภาคเหนือมากกว่าภาคอีสานทั่วไป มีหมอกปกคลุมและอากาศเย็นแทบทั้งปีบนพื้นที่สูง
พื้นที่แถบนี้มีร่องรอยผู้คนอาศัยมาอย่างยาวนาน อำเภอเชียงคานริมแม่น้ำโขงเคยเป็นเมืองเก่าที่มีความสำคัญ ก่อนถูกโอนมาขึ้นกับเมืองเลยในสมัยรัตนโกสินทร์ ส่วนอำเภอด่านซ้ายก็มีหลักฐานประวัติศาสตร์ระดับชาติ คือพระธาตุศรีสองรักที่เป็นพยานความสัมพันธ์ระหว่างกรุงศรีอยุธยากับอาณาจักรล้านช้างเมื่อกว่าสี่ร้อยปีก่อน เลยจึงเป็นดินแดนชายแดนที่เชื่อมร้อยวัฒนธรรมไทย-ลาวเข้าด้วยกันมาช้านาน
ภูกระดึง ภูเรือ และทะเลหมอกที่ต้องไปสักครั้ง
ของขึ้นชื่อที่สุดของเลยคือ ภู ที่นี่มีอุทยานแห่งชาติภูกระดึง ภูเขายอดตัดที่กลายเป็นความฝันของนักเดินป่าหลายคน ทางขึ้นระยะทางประมาณ 9 กิโลเมตรที่ต้องเดินด้วยสองขาเท่านั้น เป็นบททดสอบที่ลงเอยด้วยรางวัลเป็นทุ่งหญ้ากว้าง ป่าสน น้ำตก และจุดชมพระอาทิตย์ขึ้นที่หลังแป อุทยานเปิดให้ขึ้นเฉพาะเดือนตุลาคมถึงพฤษภาคม และปิดพักฟื้นป่าในช่วงฤดูฝน
อีกยอดที่พลาดไม่ได้คืออุทยานแห่งชาติภูเรือ จุดที่หนาวที่สุดในไทยและมีทะเลหมอกยามเช้าสวยติดอันดับประเทศ ส่วนใครอยากเก็บภาพแปลกตา ภูป่าเปาะมียอดเขาหัวตัดคล้ายภูเขาไฟฟูจิจนได้ฉายา ฟูจิเมืองเลย และภูทอกที่เชียงคานก็เป็นจุดชมทะเลหมอกพาโนรามาเหนือแม่น้ำโขงที่นักท่องเที่ยวแห่ขึ้นไปรอแสงแรกกันทุกเช้าในหน้าหนาว
เชียงคาน เมืองเก่าริมโขงที่ไม่เคยเร่งรีบ
ถ้าภูเขาคือความท้าทาย เชียงคานคือความผ่อนคลาย เมืองเล็กริมแม่น้ำโขงแห่งนี้มีถนนคนเดินที่ทอดยาวผ่านบ้านไม้เก่าอายุนับร้อยปี ยามเย็นสองข้างทางเต็มไปด้วยร้านขายของกิน คาเฟ่ และของที่ระลึกพื้นเมือง บรรยากาศอบอุ่นเป็นกันเองแบบเมืองเล็กที่ไม่เร่งรีบ
ไฮไลต์ของเชียงคานคือการตื่นแต่เช้ามืดไปร่วม ตักบาตรข้าวเหนียว ใส่บาตรพระท่ามกลางไอหมอกบนถนนชายโขง เป็นภาพที่งดงามและสงบจนหลายคนจดจำไม่ลืม ส่วนกลางวันสามารถปั่นจักรยานเลียบโขงไปยังแก่งคุดคู้ แก่งหินกลางลำน้ำโขงที่ในฤดูแล้งน้ำลดจนเห็นโขดหินกว้าง นั่งกินกุ้งเต้นและส้มตำริมแก่งพร้อมชมวิวสองฝั่งไทย-ลาวได้อย่างเพลิดเพลิน
ผีตาโขนและพระธาตุศรีสองรัก หัวใจวัฒนธรรมเมืองเลย
วัฒนธรรมที่ทำให้เลยโด่งดังไปทั่วโลกคือ ประเพณีบุญหลวงและการละเล่นผีตาโขน ที่อำเภอด่านซ้าย จัดขึ้นปีละครั้งช่วงปลายเดือนมิถุนายนถึงต้นกรกฎาคม เป็นการรวมงานบุญผะเหวดและบุญบั้งไฟเข้าด้วยกัน ชาวบ้านจะแต่งกายเป็นผี สวมหน้ากากสีสันจัดจ้านที่ทำจากหวดนึ่งข้าวเหนียว กาบมะพร้าว และเศษผ้า ออกมาแห่แหนเต้นรำกันทั้งเมืองอย่างครื้นเครง กลายเป็นเทศกาลหน้ากากที่มีเอกลักษณ์ที่สุดแห่งหนึ่งของไทย
ห่างจากตัวอำเภอด่านซ้ายไปไม่ไกล ริมลำน้ำหมัน เป็นที่ตั้งของพระธาตุศรีสองรัก เจดีย์ศิลปะล้านช้างทรงบัวเหลี่ยมที่สร้างขึ้นในสมัยพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชราว พ.ศ. 2103-2106 เพื่อเป็นสักขีพยานในการทำสัตยาธิษฐานเป็นพันธมิตรระหว่างกรุงศรีอยุธยากับล้านช้าง คนเลยถือว่าเป็นปูชนียสถานศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมือง มีข้อห้ามสำคัญคือห้ามแต่งกายหรือนำของสีแดงเข้าไปสักการะ เพราะสีแดงสื่อถึงเลือดและความขัดแย้งซึ่งขัดกับความหมายของพระธาตุแห่งความรัก
ของกิน ของฝาก และช่วงเวลาที่ควรไป
อาหารพื้นถิ่นของเลยที่ควรลองคือ ข้าวปุ้นน้ำแจ่ว ขนมจีนราดน้ำแจ่วรสจัดจ้านกินกับเครื่องในและผักสด เป็นเมนูประจำเมืองที่แต่ละร้านมีสูตรน้ำซุปกระดูกหมูของตัวเอง นอกจากนี้ยังมีผักหวานป่าและอาหารป่าตามฤดูกาลที่หากินได้ยากในเมืองใหญ่
ด้านของฝาก เลยมีของขึ้นชื่อที่หลายคนคาดไม่ถึงคือ ไวน์ชาโต้ เดอ เลย ไวน์องุ่นจากไร่องุ่นบนพื้นที่สูงในอำเภอภูเรือ ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้บุกเบิกไวน์ไทยรุ่นแรกๆ ส่วนที่เชียงคานต้องซื้อ มะพร้าวแก้ว ขนมหวานกรอบนอกนุ่มในที่ขายกันมานานหลายสิบปี ช่วงเวลาที่ดีที่สุดในการเที่ยวเลยคือเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ที่อากาศหนาวและทะเลหมอกหนาแน่น แต่ถ้าอยากสัมผัสสีสันวัฒนธรรมก็ต้องมาช่วงผีตาโขนปลายมิถุนายน เลือกฤดูให้ตรงกับสิ่งที่อยากเห็น แล้วเลยจะไม่ทำให้ผิดหวัง
เกร็ดน่ารู้สำคัญ
- ภูเรือได้ชื่อว่าเป็นจุดที่หนาวที่สุดในประเทศไทย บางปีอุณหภูมิลดต่ำกว่าศูนย์องศาจนเกิดแม่คะนิ้ง
- อุทยานแห่งชาติภูกระดึงต้องเดินเท้าขึ้นเขาประมาณ 9 กิโลเมตร เปิดเฉพาะเดือนตุลาคม-พฤษภาคม และปิดฟื้นฟูป่าช่วงมิถุนายน-กันยายน
- ประเพณีผีตาโขนจัดที่อำเภอด่านซ้ายปีละครั้งช่วงปลายมิถุนายน-ต้นกรกฎาคม เป็นส่วนหนึ่งของงานบุญหลวง หน้ากากทำจากหวดนึ่งข้าวเหนียวและกาบมะพร้าว
- พระธาตุศรีสองรักสร้างราว พ.ศ. 2103-2106 เป็นสัญลักษณ์มิตรภาพอยุธยา-ล้านช้าง มีข้อห้ามนำของสีแดงเข้าไปสักการะ
- ไวน์ชาโต้ เดอ เลย จากไร่องุ่นในอำเภอภูเรือ เป็นหนึ่งในผู้บุกเบิกไวน์องุ่นของไทย
- เชียงคานมีถนนคนเดินบ้านไม้เก่าริมโขง ประเพณีตักบาตรข้าวเหนียวยามเช้า และแก่งคุดคู้เป็นจุดเที่ยวยอดนิยม